Paserstwo polega na nabywaniu, przyjmowaniu, pomaganiu w sprzedaży lub ukrywaniu rzeczy uzyskanych za pomocą czynu zabronionego. Najczęściej kojarzy się z zakupem kradzionego telefonu, samochodu lub innego przedmiotu po wyjątkowo atrakcyjnej cenie. Nie każdy zakup rzeczy pochodzącej z przestępstwa oznacza jednak odpowiedzialność karną.
Zasadnicze znaczenie ma to, czy kupujący wiedział o przestępczym pochodzeniu rzeczy, godził się na taką możliwość albo — ze względu na okoliczności transakcji — powinien i mógł przypuszczać, że przedmiot pochodzi z czynu zabronionego.
Paserstwo umyślne reguluje art. 291 k.k., natomiast paserstwo nieumyślne – art. 292 k.k. Różnica między tymi przepisami może decydować zarówno o odpowiedzialności karnej, jak i o rodzaju oraz wysokości kary.
Czym jest paserstwo? Art. 291 k.k.
Zgodnie z art. 291 § 1 Kodeksu karnego odpowiedzialności karnej podlega osoba, która rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego:
- nabywa;
- pomaga do jej zbycia;
- przyjmuje;
- pomaga do jej ukrycia.
Paserstwo nie ogranicza się zatem wyłącznie do kupowania kradzionych przedmiotów.
Przestępstwo może polegać również na świadomym przechowywaniu rzeczy pochodzącej z czynu zabronionego albo pomaganiu innej osobie w jej sprzedaży.
Przykładowo osoba, która wie, że telefon pochodzi z kradzieży, i pomaga znaleźć na niego kupca, może odpowiadać za paserstwo, mimo że sama telefonu nie kupiła.
Nie jest przy tym konieczne, aby sprawca paserstwa znał dokładne okoliczności wcześniejszego czynu zabronionego. Istotna jest jego świadomość dotycząca przestępnego pochodzenia rzeczy.
Należy jednak pamiętać, że samo podejrzenie organów ścigania nie wystarcza do przypisania odpowiedzialności karnej. Konieczne jest wykazanie wszystkich znamion zarzucanego czynu.
Więcej o czynie, z którego może pochodzić rzecz, przeczytasz we wpisie kradzież – art. 278 k.k.
Paserstwo umyślne a nieumyślne – art. 291 i 292 k.k.
Rozróżnienie tych dwóch rodzajów paserstwa ma podstawowe znaczenie dla oceny odpowiedzialności karnej.
Paserstwo umyślne – art. 291 k.k.
Paserstwo umyślne występuje wtedy, gdy sprawca ma świadomość, że rzecz została uzyskana za pomocą czynu zabronionego, albo przewiduje taką możliwość i godzi się na nią.
Nie musi otrzymać od sprzedającego jednoznacznej informacji, że przedmiot został skradziony.
Przykładowo kupujący może zdawać sobie sprawę, że oferowany samochód pochodzi z przestępstwa, ale mimo to zdecydować się na jego zakup.
Dla przypisania odpowiedzialności z art. 291 k.k. nie wystarcza jednak samo stwierdzenie, że transakcja była podejrzana. Konieczne jest wykazanie umyślności, w tym ewentualnego godzenia się na przestępcze pochodzenie rzeczy.
Paserstwo nieumyślne – art. 292 k.k.
Paserstwo nieumyślne dotyczy sytuacji, w której sprawca nie działa umyślnie, ale ze względu na okoliczności powinien i może przypuszczać, że rzecz pochodzi z czynu zabronionego.
Przykładowo znaczenie może mieć zakup drogiego urządzenia za niewielką część jego wartości, bez dokumentów, od osoby, która nie potrafi wyjaśnić pochodzenia przedmiotu.
Nie oznacza to jednak, że każdy zakup po atrakcyjnej cenie stanowi paserstwo nieumyślne.
Organ prowadzący postępowanie powinien wykazać, jakie konkretne okoliczności transakcji uzasadniały powinność i możliwość powzięcia podejrzeń przez kupującego.
Co grozi za paserstwo?
Wysokość kary zależy od kwalifikacji prawnej czynu.
Zgodnie z art. 291 § 1 k.k. za paserstwo umyślne grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
W przypadku wypadku mniejszej wagi, o którym mowa w art. 291 § 2 k.k., ustawodawca przewiduje:
- grzywnę;
- ograniczenie wolności;
- pozbawienie wolności do roku.
O uznaniu czynu za wypadek mniejszej wagi nie decyduje wyłącznie wartość przedmiotu. Znaczenie mają całokształt okoliczności, w tym sposób działania, stopień zawinienia i społeczna szkodliwość czynu.
Art. 292 § 1 k.k. przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.
Jeżeli przedmiotem paserstwa nieumyślnego jest rzecz znacznej wartości, art. 292 § 2 k.k. przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
W przypadku paserstwa umyślnego dotyczącego mienia znacznej wartości zastosowanie może znaleźć art. 294 § 1 k.k., przewidujący karę pozbawienia wolności od roku do 10 lat.
Wartość przedmiotu ma zatem istotne znaczenie dla prawidłowej kwalifikacji prawnej.
Przy szczególnie wysokiej wartości mienia art. 294 § 3 i 4 k.k. przewiduje jeszcze surowsze zagrożenia. Dlatego przed oceną możliwej kary trzeba sprawdzić pełną kwalifikację prawną zarzutu.
Kiedy paserstwo jest wykroczeniem? Próg 800 zł
W określonych przypadkach paserstwo może stanowić wykroczenie, a nie przestępstwo.
Art. 122 Kodeksu wykroczeń odnosi się do mienia pochodzącego z kradzieży lub przywłaszczenia, którego wartość nie przekracza 800 zł.
W przypadku paserstwa umyślnego, przy spełnieniu znamion art. 122 § 1 k.w., grozi kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.
Z kolei za wykroczenie paserstwa nieumyślnego z art. 122 § 2 k.w. przewidziano grzywnę albo naganę.
Nie można jednak przyjąć, że każde paserstwo rzeczy wartej mniej niż 800 zł automatycznie stanowi wykroczenie.
Przepisy Kodeksu wykroczeń odnoszą się do określonego pochodzenia mienia i przewidują własne warunki odpowiedzialności. Dlatego konieczna jest analiza konkretnego czynu, a nie tylko wartości rzeczy.
Czy nieświadomy zakup kradzionej rzeczy jest przestępstwem?
Nie zawsze. Sam fakt zakupu rzeczy, która okazała się kradziona, nie przesądza o odpowiedzialności karnej kupującego.
Możliwa jest sytuacja, w której nabywca działał w dobrej wierze i nie miał podstaw do podejrzewania, że przedmiot pochodzi z czynu zabronionego.
Przykładowo osoba kupuje używany telefon za cenę odpowiadającą jego wartości rynkowej. Sprzedający przedstawia wiarygodne informacje o pochodzeniu urządzenia, a transakcja przebiega w zwyczajny sposób.
Po pewnym czasie okazuje się, że telefon został wcześniej skradziony.
Samo ujawnienie przestępczego pochodzenia urządzenia nie oznacza jeszcze, że kupujący popełnił paserstwo.
W postępowaniu należy ustalić, co kupujący wiedział w chwili nabycia rzeczy oraz czy istniały okoliczności, które powinny były wzbudzić jego podejrzenia.
Nie można utożsamiać późniejszego uzyskania wiedzy o pochodzeniu przedmiotu ze świadomością istniejącą w chwili jego zakupu.
Czy niska cena i brak dokumentów oznaczają paserstwo?
Niska cena może być jednym z dowodów przemawiających za świadomością lub powinnością podejrzewania przestępczego pochodzenia rzeczy.
Nie stanowi jednak samodzielnego dowodu winy.
W obrocie gospodarczym występują wyprzedaże, pilne sprzedaże rzeczy używanych, przedmioty uszkodzone oraz transakcje pomiędzy osobami prywatnymi.
Dlatego znaczenie ma porównanie ceny z rzeczywistą wartością przedmiotu, jego stanem technicznym oraz okolicznościami sprzedaży.
Nie istnieje ogólna zasada, zgodnie z którą zakup rzeczy za połowę ceny rynkowej automatycznie oznacza paserstwo.
Czy brak faktury lub paragonu przesądza o winie?
Nie.
Wiele legalnych transakcji dotyczących rzeczy używanych odbywa się bez faktury lub paragonu.
Brak dokumentów może jednak nabierać znaczenia w połączeniu z innymi okolicznościami, np. skrajnie zaniżoną ceną, usuniętymi oznaczeniami identyfikacyjnymi lub sprzecznymi wyjaśnieniami sprzedającego.
W przypadku postawienia zarzutu istotne jest ustalenie, czy kupujący miał rzeczywiste podstawy do podejrzewania przestępnego pochodzenia rzeczy.
Paserstwo telefonu, samochodu i zakupy internetowe
Paserstwo telefonu
Zakup używanego telefonu jest jedną z sytuacji, w których może pojawić się podejrzenie paserstwa.
Znaczenie mogą mieć:
- cena urządzenia w porównaniu z ceną rynkową;
- informacje podane w ogłoszeniu;
- korespondencja ze sprzedającym;
- możliwość sprawdzenia numeru IMEI;
- sposób przekazania telefonu;
- okoliczności dokonania płatności.
Przykładowo osoba kupuje telefon za pośrednictwem portalu ogłoszeniowego, płaci przelewem i zachowuje korespondencję.
Jeżeli później okaże się, że urządzenie pochodzi z kradzieży, dokumentacja transakcji może mieć istotne znaczenie dla oceny świadomości kupującego.
Nie przesądza jednak automatycznie o braku odpowiedzialności.
Paserstwo samochodu
Zakup samochodu pochodzącego z przestępstwa może prowadzić do postępowania dotyczącego paserstwa.
Szczególne znaczenie mają dokumenty pojazdu, numer VIN, dane sprzedającego, historia pojazdu oraz okoliczności zapłaty.
Podejrzenia mogą powstać np. wtedy, gdy samochód jest oferowany za rażąco niską cenę, dokumenty budzą wątpliwości albo sprzedający nie potrafi wyjaśnić swojego prawa do rozporządzania pojazdem.
Jednocześnie nawet ujawnienie nieprawidłowości w dokumentacji nie oznacza automatycznie, że kupujący wiedział o przestępczym pochodzeniu samochodu.
W sprawie karnej konieczne jest ustalenie świadomości lub nieumyślności konkretnej osoby, a nie jedynie stwierdzenie, że pojazd pochodził z przestępstwa.
Zakupy przez internet
Zakupy na portalach ogłoszeniowych i platformach sprzedażowych mogą wiązać się z ryzykiem nabycia przedmiotów pochodzących z czynów zabronionych.
Nie oznacza to jednak, że kupujący ma obowiązek prowadzenia prywatnego dochodzenia w sprawie każdego sprzedającego.
Dla oceny odpowiedzialności istotne są konkretne okoliczności transakcji.
W przypadku wszczęcia postępowania warto zabezpieczyć ogłoszenie, historię rozmów, potwierdzenie płatności oraz dane umożliwiające ustalenie sprzedającego.
Są to dowody, które mogą pozwolić odtworzyć przebieg zakupu i ocenić, czy nabywca miał podstawy do podejrzewania przestępnego pochodzenia rzeczy.
Jakie dowody mają znaczenie w sprawie o paserstwo?
Postępowania dotyczące art. 291 i 292 k.k. często koncentrują się na okolicznościach nabycia lub przyjęcia przedmiotu.
Znaczenie mogą mieć:
- treść ogłoszenia sprzedaży;
- wiadomości SMS i korespondencja elektroniczna;
- umowa sprzedaży;
- potwierdzenie przelewu lub innej płatności;
- dokumenty dotyczące pochodzenia rzeczy;
- zeznania sprzedającego i innych świadków;
- ustalenia dotyczące wartości rynkowej przedmiotu;
- opinie biegłych;
- dane dotyczące identyfikacji urządzenia lub pojazdu.
Szczególnie ważne jest odtworzenie okoliczności istniejących w chwili zakupu albo przyjęcia rzeczy.
Nie zawsze późniejsze ustalenia organów ścigania pozwalają wnioskować o wcześniejszej świadomości kupującego.
Jak bronić się przed zarzutem paserstwa?
Obrona powinna rozpocząć się od szczegółowej analizy zarzutu oraz dowodów dotyczących pochodzenia rzeczy i okoliczności transakcji.
W sprawach o paserstwo umyślne istotne jest ustalenie, czy materiał dowodowy pozwala wykazać, że podejrzany wiedział o przestępczym pochodzeniu przedmiotu albo godził się na taką możliwość.
W przypadku paserstwa nieumyślnego należy zbadać, czy okoliczności rzeczywiście uzasadniały powinność i możliwość powzięcia podejrzeń.
W zależności od sprawy obrona może koncentrować się na wykazaniu, że:
- oskarżony nie miał świadomości przestępnego pochodzenia rzeczy;
- okoliczności zakupu nie uzasadniały podejrzeń;
- oskarżony nie dopuścił się żadnej z czynności wskazanych w art. 291 lub 292 k.k.;
- nie wykazano, że przedmiot został uzyskany za pomocą czynu zabronionego;
- wartość rzeczy została ustalona nieprawidłowo;
- zachodzą podstawy do łagodniejszej kwalifikacji prawnej.
Nie zawsze prawidłową strategią obrony jest dążenie wyłącznie do złagodzenia kary. Jeżeli nie wykazano znamion przestępstwa, zasadniczym celem może być uniewinnienie.
Czy możliwe jest uniewinnienie od zarzutu paserstwa?
Tak.
Uniewinnienie jest możliwe, jeżeli zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala przypisać oskarżonemu wszystkich znamion zarzucanego przestępstwa.
Przykładowo może to dotyczyć sytuacji, w której nie wykazano, że kupujący miał świadomość przestępnego pochodzenia rzeczy, a jednocześnie brak podstaw do przypisania mu paserstwa nieumyślnego.
Znaczenie może mieć również niewykazanie pochodzenia rzeczy z czynu zabronionego.
Nie wystarczy samo ustalenie, że oskarżony kupił przedmiot, który później okazał się kradziony.
Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny materiału dowodowego.
Paserstwo a warunkowe umorzenie postępowania
W określonych przypadkach tak.
Warunkowe umorzenie postępowania może być rozważane przy spełnieniu przesłanek wynikających z art. 66 k.k., w szczególności gdy wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a pozostałe warunki ustawowe są spełnione.
Warunkiem jest również niekaralność za przestępstwo umyślne oraz pozytywna prognoza dotycząca przestrzegania przez sprawcę porządku prawnego.
Znaczenie ma również ustawowe zagrożenie karą.
W podstawowym typie paserstwa umyślnego z art. 291 § 1 k.k. górna granica kary wynosi 5 lat pozbawienia wolności, co nie wyklucza zastosowania warunkowego umorzenia z uwagi na samą wysokość ustawowego zagrożenia.
Warunkowe umorzenie nie jest jednak uniewinnieniem. Wymaga ustalenia popełnienia czynu i spełnienia ustawowych przesłanek.
W sprawach, w których istnieją istotne wątpliwości co do winy, należy w pierwszej kolejności ocenić zasadność samego zarzutu.
Czy Policja może zatrzymać zakupioną rzecz?
Tak.
Rzecz pochodząca z przestępstwa może zostać zabezpieczona na potrzeby postępowania, a w określonych sytuacjach podlegać zwrotowi osobie uprawnionej.
Art. 293 § 2 k.k. przewiduje również możliwość orzeczenia przepadku przedmiotu paserstwa, nawet jeżeli nie stanowi on własności sprawcy, z uwzględnieniem pozostałych przepisów dotyczących przepadku.
Dlatego brak odpowiedzialności karnej kupującego nie oznacza automatycznie, że będzie on mógł zatrzymać rzecz pochodzącą z przestępstwa.
Paserstwo – najczęstsze pytania
Czy można odpowiadać za paserstwo, nie wiedząc, że rzecz była kradziona?
Tak, w określonych okolicznościach możliwa jest odpowiedzialność za paserstwo nieumyślne z art. 292 k.k. Konieczne jest jednak wykazanie, że kupujący powinien i mógł przypuszczać, iż rzecz pochodzi z czynu zabronionego. Sam brak wiedzy nie przesądza więc o odpowiedzialności ani o jej braku.
Co grozi za paserstwo osobie wcześniej niekaranej?
Za podstawowy typ paserstwa umyślnego grozi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Wcześniejsza niekaralność może mieć znaczenie przy wymiarze kary i ocenie możliwości zastosowania instytucji probacyjnych, ale nie wyłącza odpowiedzialności.
Czy zakup telefonu bez pudełka lub paragonu oznacza paserstwo?
Nie automatycznie. Brak pudełka lub paragonu może być jedną z okoliczności podlegających ocenie, ale nie stanowi samodzielnego dowodu popełnienia przestępstwa.
Do jakiej kwoty paserstwo może być wykroczeniem?
Art. 122 k.w. przewiduje wykroczenie dotyczące określonych zachowań związanych z mieniem pochodzącym z kradzieży lub przywłaszczenia, jeżeli jego wartość nie przekracza 800 zł. Nie jest to jednak uniwersalny próg dla każdego rodzaju paserstwa. Należy zbadać wszystkie znamiona właściwego przepisu.
Czy za paserstwo można dostać karę w zawieszeniu?
W określonych przypadkach możliwe jest warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 69 k.k. Nie jest to rozwiązanie automatyczne i zależy m.in. od wymierzonej kary oraz sytuacji sprawcy.
Czy paserstwo dotyczy tylko kupującego?
Nie. Paserstwo może polegać również na przyjęciu rzeczy pochodzącej z czynu zabronionego, pomocy w jej zbyciu albo ukryciu. Przepisy obejmują zatem więcej zachowań niż sam zakup.
Co zrobić po otrzymaniu zarzutu paserstwa?
Warto zabezpieczyć dokumentację transakcji i skorzystać z pomocy obrońcy przed podjęciem decyzji o składaniu wyjaśnień. Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień. Nie należy usuwać korespondencji ani innych potencjalnie istotnych dowodów.
Adwokat w sprawie o paserstwo – pomoc we Wrocławiu
Postępowania dotyczące paserstwa wymagają szczegółowej analizy okoliczności nabycia lub przyjęcia rzeczy, jej pochodzenia oraz świadomości osoby, której przedstawiono zarzuty.
W sprawach o art. 291 i 292 k.k. szczególne znaczenie może mieć rozróżnienie między świadomym godzeniem się na przestępne pochodzenie rzeczy, niedbalstwem a działaniem w dobrej wierze.
Kancelaria Adwokacka Obrona24h we Wrocławiu zajmuje się obroną w postępowaniach karnych, w tym w sprawach o przestępstwa przeciwko mieniu.
Jeżeli otrzymałeś wezwanie na przesłuchanie, przedstawiono Ci zarzut paserstwa albo zabezpieczono zakupioną przez Ciebie rzecz, warto przeanalizować sytuację procesową i zgromadzony materiał dowodowy przed podjęciem dalszych działań.
Sprawę może przeanalizować adwokat od spraw karnych. Zobacz, jak pomaga obrońca karny we Wrocławiu, lub skontaktuj się z kancelarią.
Paserstwo – co warto zapamiętać?
Paserstwo nie oznacza automatycznie odpowiedzialności każdej osoby, która kupiła rzecz pochodzącą z przestępstwa.
Dla paserstwa umyślnego konieczne jest wykazanie świadomości przestępnego pochodzenia rzeczy lub godzenia się na taką możliwość. Przy paserstwie nieumyślnym znaczenie ma to, czy sprawca powinien i mógł przypuszczać, że rzecz pochodzi z czynu zabronionego.
Odpowiedzialność karna zależy od konkretnych okoliczności, wartości przedmiotu, rodzaju zachowania oraz zgromadzonych dowodów.
Dlatego w sprawach o paserstwo podstawowe znaczenie ma nie samo pochodzenie rzeczy, lecz również prawidłowe ustalenie zachowania i strony podmiotowej czynu przypisywanego oskarżonemu.
