Sutenerstwo to czerpanie korzyści majątkowych z prostytucji uprawianej przez inną osobę. W Polsce samo dobrowolne świadczenie usług seksualnych przez osobę dorosłą nie jest przestępstwem. Odpowiedzialność karna może jednak powstać po stronie osób, które zarabiają na cudzej prostytucji, nakłaniają do niej albo ułatwiają jej uprawianie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
Podstawą odpowiedzialności jest art. 204 Kodeksu karnego, który reguluje trzy odrębne zachowania: sutenerstwo, kuplerstwo oraz stręczycielstwo.
W praktyce granica między legalnym świadczeniem usług, takim jak wynajem mieszkania czy przewóz osób, a przestępstwem z art. 204 k.k. może być przedmiotem sporu. Samo otrzymywanie pieniędzy od osoby świadczącej usługi seksualne nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności karnej. Kluczowe znaczenie ma rzeczywisty charakter tych płatności, świadomość sprawcy oraz związek korzyści z cudzą prostytucją.
Czym jest sutenerstwo według art. 204 § 2 k.k.?
Zgodnie z art. 204 § 2 k.k. odpowiedzialności karnej podlega ten, kto czerpie korzyści majątkowe z uprawiania prostytucji przez inną osobę.
Sutenerstwo nie musi polegać na prowadzeniu agencji towarzyskiej ani na zmuszaniu kogokolwiek do świadczenia usług seksualnych.
W praktyce może przybierać różne postacie. Przykładowo chodzi o sytuację, w której określona osoba regularnie otrzymuje część pieniędzy zarabianych przez osoby prostytuujące się, pobiera prowizję od świadczonych usług albo uzyskuje inne korzyści bezpośrednio związane z cudzą prostytucją.
Dla odpowiedzialności karnej nie jest konieczne wykazanie, że sprawca utrzymuje się wyłącznie z tego rodzaju działalności. Korzyści z prostytucji mogą stanowić tylko część jego dochodów.
Istotne jest jednak ustalenie, czy rzeczywiście mamy do czynienia z czerpaniem korzyści z cudzej prostytucji, a nie z odrębnym, legalnym stosunkiem gospodarczym.
Sutenerstwo, kuplerstwo i stręczycielstwo – różnice
Chociaż pojęcia te bywają używane zamiennie, Kodeks karny rozróżnia trzy zachowania.
Stręczycielstwo – nakłanianie
Stręczycielstwo polega na nakłanianiu innej osoby do uprawiania prostytucji w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
Może polegać na przekonywaniu określonej osoby do rozpoczęcia świadczenia usług seksualnych, przedstawianiu jej korzyści finansowych czy organizowaniu takiej działalności poprzez oddziaływanie na jej decyzję.
Dla odpowiedzialności z art. 204 § 1 k.k. istotne jest wykazanie celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
Kuplerstwo – ułatwianie
Kuplerstwo polega na ułatwianiu innej osobie uprawiania prostytucji, również w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
Może obejmować m.in. organizowanie lokalu, kojarzenie klientów, obsługę ogłoszeń czy zapewnianie określonej infrastruktury umożliwiającej świadczenie usług seksualnych.
Nie każde zachowanie, które obiektywnie ułatwia komuś funkcjonowanie, stanowi jednak kuplerstwo. Konieczne jest ustalenie wszystkich znamion przestępstwa, w tym celu działania sprawcy.
Sutenerstwo – czerpanie korzyści
W przypadku sutenerstwa najważniejszy jest majątkowy rezultat związany z cudzą prostytucją.
Sprawca nie musi nakłaniać nikogo do prostytucji ani organizować samego świadczenia usług. Odpowiedzialność może wynikać z faktu czerpania korzyści majątkowych z działalności innej osoby.
To rozróżnienie ma duże znaczenie w praktyce, ponieważ w jednym postępowaniu organy ścigania mogą przypisywać podejrzanemu kilka różnych zachowań opisanych w art. 204 k.k.
Jaka kara grozi za sutenerstwo?
Za przestępstwo z art. 204 § 2 k.k. grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
Takie samo ustawowe zagrożenie dotyczy stręczycielstwa i kuplerstwa określonych w art. 204 § 1 k.k.
Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie Sąd musi wymierzyć bezwzględną karę pozbawienia wolności.
W zależności od okoliczności czynu, jego kwalifikacji prawnej, sytuacji sprawcy oraz spełnienia dodatkowych przesłanek ustawowych możliwe może być zastosowanie rozwiązań prowadzących do łagodniejszego rozstrzygnięcia.
Znaczenie mogą mieć m.in. art. 37a k.k., przepisy o warunkowym zawieszeniu wykonania kary, nadzwyczajnym złagodzeniu kary czy warunkowym umorzeniu postępowania.
Żadne z tych rozwiązań nie działa automatycznie. Każde wymaga odrębnej oceny ustawowych przesłanek.
Sutenerstwo wobec małoletniego – art. 204 § 3 k.k.
Znacznie surowszą odpowiedzialność przewidziano w sytuacji, gdy zachowanie określone w art. 204 § 1 lub § 2 k.k. dotyczy osoby małoletniej.
W takim przypadku sprawcy grozi kara od roku do 10 lat pozbawienia wolności.
Małoletnim jest co do zasady osoba, która nie ukończyła 18 lat.
Nie należy przy tym utożsamiać granicy 18 lat z granicą 15 lat występującą w art. 200 k.k. Są to przepisy odnoszące się do różnych zachowań i chroniące różne dobra prawne.
W sprawach dotyczących osób małoletnich możliwe jest również rozważanie innych kwalifikacji prawnych, zależnie od rzeczywistego przebiegu zdarzenia.
Co oznacza czerpanie korzyści majątkowych?
Jednym z istotnych zagadnień jest interpretacja ustawowego sformułowania „czerpie korzyści majątkowe”.
W orzecznictwie zwraca się uwagę na charakter tego zachowania, w szczególności jego związek z czerpaniem dochodów z prostytucji innej osoby.
W sprawie karnej należy zatem szczegółowo ustalić, czy zarzucane sprawcy przysporzenia rzeczywiście pochodziły z takiej działalności, jaki miały charakter i czy odpowiadały ustawowym znamionom przestępstwa.
Samo wykazanie pojedynczego przelewu albo przekazania określonej kwoty nie powinno zastępować analizy jego rzeczywistej podstawy.
Znaczenie może mieć również to, czy zachowanie miało charakter powtarzalny, jak strony określały wzajemne rozliczenia i czy istniały inne źródła zobowiązania.
Czy wynajem mieszkania może stanowić sutenerstwo?
To jeden z najbardziej praktycznych problemów związanych z art. 204 k.k.
Sam fakt wynajęcia mieszkania osobie, która świadczy usługi seksualne, nie oznacza automatycznie popełnienia sutenerstwa albo kuplerstwa.
Wynajem nieruchomości jest co do zasady legalną czynnością cywilnoprawną.
Sytuacja może wyglądać inaczej, jeżeli właściciel lokalu aktywnie organizuje działalność polegającą na świadczeniu usług seksualnych, pobiera prowizję od klientów, uczestniczy w rozliczeniach albo celowo udostępnia lokal jako element przedsięwzięcia nastawionego na czerpanie zysku z prostytucji.
W postępowaniu karnym znaczenie może mieć m.in.:
- charakter umowy najmu i wysokość czynszu;
- sposób rozliczeń pomiędzy właścicielem a najemcą;
- wiedza właściciela o sposobie wykorzystania lokalu;
- ewentualny udział w organizowaniu usług;
- treść korespondencji i przelewów;
- rzeczywisty charakter relacji pomiędzy stronami.
Nie można jednak przyjmować, że sama wiedza właściciela o prostytucji automatycznie oznacza odpowiedzialność karną.
Czy kierowca lub ochroniarz może odpowiadać z art. 204 k.k.?
Może, ale zależy to od rzeczywistego charakteru wykonywanych czynności.
Inaczej należy oceniać zwykłą usługę przewozową świadczoną na zasadach rynkowych, a inaczej zorganizowaną współpracę, w ramach której kierowca uczestniczy w działalności polegającej na świadczeniu usług seksualnych i uzyskuje korzyści związane z jej funkcjonowaniem.
Podobnie należy oceniać osoby świadczące usługi ochrony, obsługujące telefony, ogłoszenia czy rezerwacje.
Kluczowe jest ustalenie, czy ich zachowanie realizowało znamiona art. 204 k.k., a nie tylko czy miały kontakt z osobami prostytuującymi się.
Jakie dowody mają znaczenie w sprawach o sutenerstwo?
Postępowania dotyczące art. 204 k.k. mogą opierać się na rozbudowanym materiale dowodowym.
W praktyce szczególne znaczenie mogą mieć zeznania osób świadczących usługi seksualne, zeznania klientów, wiadomości z komunikatorów internetowych, bilingi telefoniczne, przelewy bankowe, historia płatności, ogłoszenia internetowe, umowy najmu czy dokumentacja dotycząca prowadzonej działalności.
W niektórych sprawach materiał dowodowy może obejmować również wyniki kontroli operacyjnej, nagrania, obserwację policyjną czy analizę przepływów finansowych.
Z perspektywy obrony istotne jest jednak nie tylko to, jakie dowody zgromadzono, ale również co rzeczywiście z nich wynika.
Przykładowo przelewy pomiędzy dwiema osobami mogą potwierdzać przekazywanie pieniędzy, ale same w sobie nie zawsze przesądzają, z jakiego tytułu następowały rozliczenia.
Podobnie treść korespondencji może wymagać analizy szerszego kontekstu, a nie wyłącznie pojedynczych wiadomości wybranych przez organy ścigania.
Jak wygląda obrona przed zarzutem sutenerstwa?
W sprawach z art. 204 k.k. nie istnieje jedna uniwersalna linia obrony.
Pierwszym etapem powinna być szczegółowa analiza postawionego zarzutu i zgromadzonego materiału dowodowego.
W szczególności należy ustalić, jakie konkretnie zachowanie oskarżonego prokuratura uznaje za czerpanie korzyści majątkowych z cudzej prostytucji.
Nie wystarczy bowiem ogólne stwierdzenie, że podejrzany utrzymywał kontakty z osobami świadczącymi usługi seksualne albo otrzymywał od nich pieniądze.
Konieczne jest wykazanie znamion przestępstwa, w tym rzeczywistego związku korzyści majątkowej z cudzą prostytucją oraz odpowiedniej strony podmiotowej czynu.
W zależności od okoliczności obrona może koncentrować się na:
- zakwestionowaniu źródła i charakteru otrzymywanych pieniędzy;
- wykazaniu, że rozliczenia dotyczyły odrębnych, legalnych świadczeń;
- podważeniu ustaleń dotyczących świadomości i zamiaru oskarżonego;
- analizie wiarygodności zeznań poszczególnych świadków;
- wykazaniu rozbieżności pomiędzy zeznaniami a dokumentacją finansową;
- kwestionowaniu przypisywanego okresu działalności lub zakresu uzyskanych korzyści.
W innych sprawach, gdy materiał dowodowy wskazuje na popełnienie przestępstwa, strategia może zmierzać do uzyskania możliwie łagodnego rozstrzygnięcia.
Przykład z praktyki: uniewinnienie z art. 258 k.k. i grzywna
Przykładem znaczenia prawidłowej kwalifikacji prawnej i oceny materiału dowodowego jest sprawa prowadzona przez naszą kancelarię, w której klientce zarzucono m.in. udział w zorganizowanej grupie przestępczej, kwalifikowany z art. 258 § 1 k.k.
Sprawa dotyczyła działalności związanej z prostytucją. Postępowanie miało złożony charakter, a odpowiedzialność klientki oceniano również w kontekście zarzucanego funkcjonowania w ramach zorganizowanej grupy przestępczej.
W wyniku postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 lipca 2024 roku uniewinnił klientkę od zarzutu udziału w zorganizowanej grupie przestępczej. Z opisu pozostałego czynu wyeliminowano również działanie w ramach takiej grupy.
Nie oznaczało to jednak uniewinnienia od wszystkich zarzutów. W odniesieniu do pozostałego czynu Sąd dokonał zmiany kwalifikacji prawnej i zastosował art. 37a § 1 k.k., wymierzając karę grzywny zamiast kary pozbawienia wolności.
Sprawa pokazuje, że w postępowaniach dotyczących działalności związanej z prostytucją istotne znaczenie może mieć nie tylko ocena samego zachowania oskarżonego, ale również ustalenie, czy rzeczywiście działał on w ramach zorganizowanej grupy przestępczej.
Skuteczna obrona nie zawsze oznacza uniewinnienie od wszystkich zarzutów. W niektórych sprawach kluczowe znaczenie ma wyeliminowanie najpoważniejszej kwalifikacji prawnej i uzyskanie rozstrzygnięcia istotnie łagodniejszego od pierwotnie grożących konsekwencji.
Szczegółowy opis tego postępowania przedstawiliśmy w osobnym artykule:
Uniewinnienie z art. 258 k.k. – grzywna zamiast więzienia
Czy możliwe jest uniewinnienie od zarzutu sutenerstwa?
Tak.
Uniewinnienie jest możliwe, jeżeli materiał dowodowy nie pozwala na przypisanie oskarżonemu popełnienia zarzucanego przestępstwa.
W sprawach o sutenerstwo znaczenie może mieć przede wszystkim brak wystarczających dowodów potwierdzających rzeczywiste czerpanie korzyści majątkowych z prostytucji innej osoby.
Istotne mogą być również wątpliwości dotyczące charakteru rozliczeń, wiarygodności świadków, okresu zarzucanego zachowania oraz zamiaru oskarżonego.
Ciężar udowodnienia winy spoczywa na oskarżycielu. Oskarżony nie ma obowiązku udowadniania swojej niewinności.
Nie każda relacja finansowa z osobą świadczącą usługi seksualne stanowi przestępstwo, a rozstrzygnięcie powinno wynikać z konkretnych ustaleń dowodowych.
Czy możliwe jest warunkowe umorzenie postępowania?
Tak, w określonych sytuacjach istnieje możliwość rozważenia warunkowego umorzenia postępowania.
Art. 66 k.k. przewiduje tę instytucję m.in. dla przestępstw zagrożonych karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, przy spełnieniu pozostałych ustawowych przesłanek.
Oznacza to, że w przypadku podstawowego typu przestępstwa z art. 204 § 2 k.k. warunkowe umorzenie nie jest z góry wykluczone ze względu na samo ustawowe zagrożenie.
Konieczne jest jednak ustalenie, że wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, a właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz jego dotychczasowy sposób życia uzasadniają pozytywną prognozę kryminologiczną. Warunkiem jest również niekaralność sprawcy za przestępstwo umyślne.
Warunkowe umorzenie nie jest uniewinnieniem, ale pozwala zakończyć postępowanie bez wydania wyroku skazującego.
W sprawach dotyczących działalności długotrwałej, zorganizowanej lub przynoszącej znaczne korzyści majątkowe spełnienie tych przesłanek może być szczególnie trudne.
Czy kara za sutenerstwo może zostać zawieszona?
Tak, jeżeli spełnione są warunki przewidziane w Kodeksie karnym.
W przypadku podstawowego typu przestępstwa z art. 204 § 2 k.k. ustawowe zagrożenie wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
Jeżeli Sąd wymierzy karę pozwalającą na zastosowanie warunkowego zawieszenia i zostaną spełnione pozostałe ustawowe przesłanki, możliwe jest orzeczenie kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
Znaczenie mogą mieć m.in. dotychczasowa niekaralność sprawcy, charakter czynu, jego postawa po popełnieniu przestępstwa oraz prognoza dotycząca przestrzegania porządku prawnego.
Nie można jednak zakładać, że sama niekaralność wystarczy do uzyskania takiego rozstrzygnięcia.
Czy sutenerstwo i handel ludźmi to to samo?
Nie.
Sutenerstwo z art. 204 § 2 k.k. i handel ludźmi z art. 189a k.k. to odrębne przestępstwa.
Handel ludźmi może obejmować m.in. werbowanie, transportowanie, przekazywanie lub przyjmowanie osoby przy wykorzystaniu określonych w ustawie metod i w celu jej wykorzystania, w tym w prostytucji.
Nie każda sprawa dotycząca czerpania korzyści z prostytucji jest zatem sprawą o handel ludźmi.
Jednocześnie w niektórych postępowaniach zachowanie sprawcy może wymagać oceny na gruncie obu przepisów.
Kwalifikacja prawna zależy od konkretnych ustaleń dotyczących sposobu działania, relacji pomiędzy osobami oraz celu podejmowanych czynności.
Czy zgoda na przekazywanie zarobków wyłącza odpowiedzialność?
Nie.
Sama zgoda osoby świadczącej usługi seksualne na przekazywanie części zarobków nie oznacza, że zachowanie osoby otrzymującej pieniądze jest legalne.
Art. 204 § 2 k.k. nie wymaga wykazania, że pieniądze zostały przekazane pod przymusem.
Nie oznacza to jednak, że każda dobrowolna płatność stanowi sutenerstwo. Nadal konieczne jest ustalenie, czy konkretne świadczenie było korzyścią majątkową czerpaną z cudzej prostytucji w rozumieniu przepisu.
Adwokat w sprawie o sutenerstwo – pomoc we Wrocławiu
Sprawy dotyczące art. 204 k.k. często wymagają szczegółowej analizy materiału dowodowego, zwłaszcza dokumentacji finansowej, zeznań świadków i korespondencji elektronicznej.
Znaczenie ma również odpowiednie rozróżnienie zachowań kwalifikowanych jako sutenerstwo, kuplerstwo i stręczycielstwo.
W przypadku zatrzymania, przeszukania mieszkania, zabezpieczenia telefonów lub wezwania na przesłuchanie warto ustalić sytuację procesową przed podjęciem decyzji o składaniu wyjaśnień.
Podejrzany ma prawo do obrony, w tym do odmowy składania wyjaśnień i korzystania z pomocy obrońcy.
Kancelaria Obrona24h we Wrocławiu zajmuje się obroną w postępowaniach karnych, w tym sprawach wymagających analizy rozbudowanego materiału dowodowego, przepływów finansowych i zeznań wielu świadków.
Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny, a przyjęcie odpowiedniej strategii powinno następować po zapoznaniu się z materiałem dowodowym.
Sutenerstwo – najważniejsze wnioski
Sutenerstwo jest przestępstwem polegającym na czerpaniu korzyści majątkowych z prostytucji uprawianej przez inną osobę. Za podstawowy typ czynu grozi kara od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, a w przypadku czynu dotyczącego małoletniego – od roku do 10 lat.
Nie należy utożsamiać sutenerstwa ze stręczycielstwem ani kuplerstwem, chociaż wszystkie trzy zachowania reguluje art. 204 k.k.
Z punktu widzenia odpowiedzialności karnej kluczowe znaczenie ma wykazanie konkretnych znamion przestępstwa. Samo utrzymywanie kontaktów z osobami prostytuującymi się, świadczenie na ich rzecz usług czy otrzymywanie od nich pieniędzy nie przesądza jeszcze o popełnieniu przestępstwa.
Ostateczna ocena wymaga ustalenia charakteru relacji, źródła korzyści majątkowych, zamiaru sprawcy oraz analizy całokształtu zgromadzonych dowodów.
