Otrzymałeś wezwanie na Policję w charakterze świadka, podejrzanego albo nie wiesz, dlaczego funkcjonariusz chce Cię przesłuchać? Samo wezwanie nie oznacza, że popełniłeś przestępstwo. Nie należy go jednak ignorować. Twoje prawa i obowiązki zależą przede wszystkim od tego, w jakim charakterze masz uczestniczyć w czynności.
W praktyce kancelarii spotykamy się z sytuacjami, w których osoby wezwane na przesłuchanie nie wiedzą, czy muszą odpowiadać na wszystkie pytania, czy mogą przyjść z adwokatem oraz jakie konsekwencje może mieć ich wypowiedź. Szczególnie istotne jest to w sprawach, w których osoba formalnie wezwana jako świadek obawia się, że postępowanie może dotyczyć również jej własnego zachowania.
Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda wezwanie na Policję, kiedy stawiennictwo jest obowiązkowe, kiedy można odmówić zeznań i w jakich sytuacjach warto skonsultować się z adwokatem jeszcze przed przesłuchaniem.
Czym jest wezwanie na Policję?
Wezwanie na Policję jest czynnością, za pomocą której organ prowadzący postępowanie zobowiązuje określoną osobę do stawienia się w oznaczonym miejscu i terminie.
Najczęściej dotyczy ono przesłuchania w ramach postępowania karnego, ale może również wiązać się z innymi czynnościami, np. okazaniem, konfrontacją czy uzupełnieniem wcześniej złożonych zeznań.
W pierwszej kolejności należy ustalić, w jakim charakterze osoba została wezwana. Ma to podstawowe znaczenie dla przysługujących jej uprawnień.
Świadek, podejrzany i osoba podejrzewana – różnice
Wezwanie w charakterze świadka
Świadek to osoba, która może posiadać informacje istotne dla prowadzonego postępowania. Nie musi być bezpośrednim uczestnikiem zdarzenia. Może znać określone okoliczności z rozmów, dokumentów albo własnych obserwacji.
Zgodnie z art. 177 § 1 k.p.k. świadek ma obowiązek stawić się na wezwanie i złożyć zeznania. Ustawowe prawo odmowy zeznań nie zwalnia samo w sobie z obowiązku stawiennictwa.
Wezwanie w charakterze świadka nie oznacza jednak, że Policja uważa daną osobę za całkowicie niezwiązaną z przestępstwem. Niekiedy dopiero przeprowadzone czynności pozwalają organom ścigania ustalić rzeczywistą rolę poszczególnych osób.
Wezwanie w charakterze podejrzanego
Podejrzanym jest osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której – bez wydania takiego postanowienia – postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego.
Jej sytuacja różni się zasadniczo od sytuacji świadka.
Podejrzany ma prawo do obrony, w tym do korzystania z pomocy obrońcy, odmowy składania wyjaśnień oraz odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania.
Nie ma obowiązku udowadniania swojej niewinności ani dostarczania dowodów przeciwko sobie.
Odmowa składania wyjaśnień jest uprawnieniem procesowym i nie wymaga usprawiedliwienia.
Osoba podejrzewana – przed przedstawieniem zarzutów
W praktyce zdarza się, że Policja chce przeprowadzić czynności z osobą, wobec której istnieją określone podejrzenia, ale której nie przedstawiono jeszcze zarzutów.
Taką osobę określa się jako osobę podejrzewaną.
Osoba podejrzewana nie posiada automatycznie wszystkich uprawnień procesowych podejrzanego, ponieważ nie uzyskała jeszcze takiego statusu. Jednocześnie nie można pomijać jej prawa do ochrony przed samooskarżeniem.
Jeżeli istnieje ryzyko, że pytania funkcjonariuszy będą dotyczyć własnego udziału w przestępstwie, warto przed przesłuchaniem skonsultować się z adwokatem.
Nie należy zakładać, że samo formalne określenie osoby jako świadka wyklucza możliwość późniejszego przedstawienia jej zarzutów.
Czy trzeba stawić się na wezwanie Policji?
Co do zasady tak.
W przypadku świadka obowiązek ten wynika bezpośrednio z art. 177 § 1 k.p.k.
Nie oznacza to jednak, że świadek zawsze musi udzielić odpowiedzi na każde pytanie. Obowiązek stawiennictwa i obowiązek składania zeznań należy odróżnić od ustawowych uprawnień do odmowy zeznań albo uchylenia się od odpowiedzi.
Również podejrzany, jeżeli został prawidłowo wezwany do osobistego stawiennictwa, co do zasady powinien się stawić. Prawo do odmowy składania wyjaśnień nie jest tożsame z prawem do ignorowania wezwania.
Jeżeli nie masz pewności, czego dotyczy wezwanie, możesz skontaktować się z jednostką Policji i ustalić charakter planowanej czynności.
Co grozi za niestawienie się na Policji?
Nieusprawiedliwione niestawiennictwo może prowadzić do zastosowania środków przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego.
W przypadku świadka art. 285 k.p.k. przewiduje możliwość nałożenia kary pieniężnej, a także zarządzenia zatrzymania i przymusowego doprowadzenia.
Nie oznacza to, że każda nieobecność automatycznie prowadzi do nałożenia kary. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy osoba została prawidłowo wezwana i czy istniała uzasadniona przyczyna niestawiennictwa.
Inne konsekwencje mogą dotyczyć podejrzanego, wobec którego przepisy przewidują określone środki zapewniające jego udział w postępowaniu.
Najgorszym rozwiązaniem jest zignorowanie wezwania bez jakiegokolwiek kontaktu z organem prowadzącym sprawę.
Jak usprawiedliwić nieobecność na przesłuchaniu?
Jeżeli istnieje rzeczywista przeszkoda uniemożliwiająca stawiennictwo, należy możliwie szybko powiadomić jednostkę prowadzącą postępowanie.
Warto wskazać przyczynę nieobecności, podać sygnaturę sprawy, jeśli jest znana, oraz zwrócić się o wyznaczenie innego terminu.
Przyczyną niestawiennictwa może być m.in. choroba, nagłe zdarzenie losowe albo inna przeszkoda, której nie można było przezwyciężyć.
Należy jednak pamiętać, że usprawiedliwienie nieobecności z powodu choroby wymaga co do zasady zaświadczenia lekarza sądowego, zgodnie z art. 117 § 2a k.p.k. Zwykłe zwolnienie lekarskie nie zawsze będzie wystarczające.
Samo wysłanie wiadomości o nieobecności nie oznacza automatycznie, że organ uzna ją za usprawiedliwioną.
Czy wezwanie telefoniczne lub SMS-em jest skuteczne?
Tak, wezwanie nie zawsze musi przybrać formę tradycyjnego pisma doręczonego pocztą.
Kodeks postępowania karnego dopuszcza w sytuacjach niecierpiących zwłoki wezwanie m.in. telefonicznie lub w inny sposób stosownie do okoliczności.
Ważne jest jednak, aby sposób wezwania pozwalał ustalić jego treść oraz fakt dotarcia informacji do adresata. Art. 137 k.p.k. przewiduje pozostawienie w aktach odpisu nadanego komunikatu z podpisem osoby nadającej.
W przypadku SMS-a ocena skuteczności wezwania zależy zatem od konkretnych okoliczności, w tym możliwości wykazania jego treści i doręczenia.
Jeżeli otrzymujesz telefon od osoby przedstawiającej się jako funkcjonariusz, warto ustalić nazwę jednostki, dane prowadzącego sprawę, termin czynności oraz charakter, w jakim masz się stawić.
W razie wątpliwości można samodzielnie zadzwonić na oficjalny numer jednostki Policji i potwierdzić autentyczność wezwania.
Kiedy świadek może odmówić zeznań?
Tak, ale tylko w przypadkach przewidzianych prawem.
Najważniejszy z nich wynika z art. 182 k.p.k., który przewiduje prawo odmowy zeznań przez osobę najbliższą dla oskarżonego.
Dotyczy to m.in. małżonka, określonych krewnych i powinowatych oraz osoby pozostającej we wspólnym pożyciu, zgodnie z ustawową definicją osoby najbliższej.
Prawo odmowy zeznań przysługuje również w innych przypadkach wskazanych w przepisach, w tym świadkowi oskarżonemu w innej toczącej się sprawie o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.
Istotne jest, aby odróżnić odmowę składania zeznań w całości od odmowy odpowiedzi na pojedyncze pytanie.
Są to dwa odrębne uprawnienia.
Czy świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie?
Tak.
Zgodnie z art. 183 § 1 k.p.k. świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego samego albo osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
To jeden z najważniejszych przepisów z perspektywy osób wzywanych na przesłuchanie.
Przykładowo świadek może posiadać informacje dotyczące określonego zdarzenia, ale odpowiedź na konkretne pytanie mogłaby jednocześnie wskazywać na jego własny udział w popełnieniu przestępstwa.
W takiej sytuacji ustawodawca przewiduje możliwość uchylenia się od odpowiedzi.
Nie oznacza to prawa do składania nieprawdziwych zeznań. Świadek powinien odróżniać zgodne z prawem skorzystanie z uprawnienia procesowego od podawania nieprawdziwych informacji.
Jeżeli świadek nie pamięta określonych okoliczności, powinien powiedzieć, że ich nie pamięta, zamiast zgadywać lub przedstawiać przypuszczenia jako fakty.
Czy można przyjść na przesłuchanie z adwokatem?
Tak, jednak zasady udziału adwokata zależą od statusu procesowego osoby przesłuchiwanej.
Podejrzany i obrońca
Podejrzany ma prawo do korzystania z pomocy obrońcy w sprawie karnej.
Zgodnie z art. 301 k.p.k. na żądanie podejrzanego należy przesłuchać go z udziałem ustanowionego obrońcy. Nieobecność obrońcy nie stanowi jednak automatycznej przeszkody do przeprowadzenia przesłuchania.
Dlatego jeżeli podejrzany zamierza skorzystać z pomocy adwokata, warto zadbać o tę kwestię odpowiednio wcześnie.
Świadek i pełnomocnik
Świadek również może korzystać z pomocy adwokata.
W postępowaniu karnym podstawowe znaczenie ma art. 87 k.p.k. Przewiduje on możliwość ustanowienia pełnomocnika przez osobę niebędącą stroną, jeżeli wymagają tego jej interesy w toczącym się postępowaniu.
Udział pełnomocnika świadka nie jest bezwarunkowy. Sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, może odmówić dopuszczenia pełnomocnika, jeżeli uzna, że obrona interesów osoby niebędącej stroną tego nie wymaga.
Szczególnie istotna może być pomoc adwokata, jeżeli świadek obawia się, że pytania będą dotyczyć jego własnej odpowiedzialności karnej.
Czy świadek może stać się podejrzanym?
Tak.
To sytuacja, z którą można spotkać się w praktyce postępowań karnych.
Osoba początkowo przesłuchiwana jako świadek może następnie uzyskać status podejrzanego, jeżeli zgromadzony materiał dowodowy uzasadnia przedstawienie jej zarzutów.
Nie oznacza to jednak, że organy ścigania mogą dowolnie posługiwać się statusem świadka w celu obchodzenia prawa do obrony.
W postępowaniu karnym istotne znaczenie ma zasada, zgodnie z którą nikt nie może być zmuszany do dostarczania dowodów przeciwko samemu sobie.
Jeżeli istnieje realne ryzyko, że wezwanie w charakterze świadka dotyczy zdarzenia, w którym dana osoba sama uczestniczyła, konsultacja z adwokatem przed przesłuchaniem może mieć zasadnicze znaczenie dla jej dalszej sytuacji procesowej.
Jak przygotować się do przesłuchania na Policji?
Przede wszystkim należy dokładnie przeczytać wezwanie i ustalić, czy dotyczy przesłuchania świadka, podejrzanego czy innej czynności.
Jeżeli sprawa dotyczy zdarzeń sprzed wielu miesięcy lub lat, warto uporządkować własną wiedzę o ich przebiegu. Pomocne mogą być dokumenty, wiadomości, korespondencja czy inne materiały pozwalające odtworzyć chronologię wydarzeń.
Nie należy jednak uczyć się przygotowanej wersji zeznań ani uzgadniać ich treści z innymi osobami.
Podczas przesłuchania warto pamiętać o kilku zasadach:
- Odpowiadaj na pytania zgodnie z rzeczywistą wiedzą. Nie przedstawiaj domysłów jako faktów.
- Nie zgaduj. Jeżeli czegoś nie pamiętasz albo nie wiesz, możesz to wyraźnie powiedzieć.
- Proś o doprecyzowanie niezrozumiałych pytań. Zanim odpowiesz, wyjaśnij, co dokładnie oznacza pytanie, zamiast zgadywać jego sens.
- Korzystaj z ustawowych uprawnień. Jeżeli istnieją podstawy do odmowy zeznań albo uchylenia się od odpowiedzi, możesz z nich skorzystać.
- Przeczytaj protokół przed podpisaniem. Zgłoś nieścisłości, pominięcia i sformułowania, które nie oddają sensu Twojej wypowiedzi.
W szczególności należy zwrócić uwagę na różnicę pomiędzy stwierdzeniami „widziałem”, „słyszałem od innej osoby”, „przypuszczam” oraz „nie pamiętam”. W postępowaniu karnym mogą mieć one zupełnie inne znaczenie dowodowe.
Co zrobić, gdy protokół nie odpowiada wypowiedzi?
Osoba przesłuchiwana powinna mieć możliwość zapoznania się z protokołem i zgłoszenia zastrzeżeń co do jego treści.
Jeżeli protokół nie odpowiada rzeczywistemu przebiegowi czynności, należy domagać się sprostowania lub uzupełnienia.
Sama odmowa podpisania protokołu nie powoduje automatycznie jego nieważności ani usunięcia z akt sprawy. Przyczyna odmowy powinna zostać odpowiednio odnotowana.
Z tego względu najważniejsze jest zgłoszenie konkretnych zastrzeżeń jeszcze przed zakończeniem czynności.
Kiedy skonsultować wezwanie z adwokatem?
Nie każde wezwanie na Policję wymaga ustanowienia adwokata.
W wielu przypadkach chodzi o rutynowe przesłuchanie osoby, która posiada informacje dotyczące zdarzenia i nie jest narażona na odpowiedzialność karną.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy wezwanie dotyczy sprawy gospodarczej, narkotykowej, przestępstw przeciwko mieniu, konfliktów rodzinnych albo zdarzenia, w którym osoba wezwana sama uczestniczyła.
Szczególnej ostrożności wymagają również sytuacje, w których Policja nie wyjaśnia jednoznacznie charakteru planowanej czynności, a osoba wezwana ma powody przypuszczać, że może dojść do przedstawienia jej zarzutów.
W takich przypadkach pomoc obrońcy lub pełnomocnika może obejmować analizę sytuacji procesowej, wyjaśnienie przysługujących uprawnień oraz – w przypadkach przewidzianych prawem – udział w czynności przesłuchania.
Najlepszym momentem na ustalenie strategii procesowej jest często czas przed pierwszym przesłuchaniem, a nie dopiero po jego zakończeniu.
Kancelaria Adwokacka Obrona24h we Wrocławiu zajmuje się sprawami karnymi, w tym reprezentacją podejrzanych, oskarżonych oraz pomocą osobom wezwanym do udziału w czynnościach organów ścigania. Adwokat od spraw karnych pomoże ocenić treść wezwania i ustalić zakres przysługujących Ci praw.
Jeżeli otrzymałeś wezwanie na Policję i nie masz pewności co do swojej sytuacji procesowej, warto wyjaśnić ją przed terminem przesłuchania. Skontaktuj się z kancelarią, aby omówić swoją sytuację.
