List gończy – kiedy jest wydawany, jak sprawdzić i czy można go uchylić?

Informacja o tym, że jest się osobą poszukiwaną listem gończym, może całkowicie zmienić codzienne funkcjonowanie. Pojawia się obawa przed zatrzymaniem, kontrolą Policji, przekroczeniem granicy czy powrotem do Polski. Część osób w takiej sytuacji decyduje się czekać, licząc, że z czasem problem sam zniknie.

List gończy nie oznacza jednak, że nie można już podjąć skutecznej obrony.

W zależności od etapu postępowania, podstaw poszukiwania i sytuacji osoby poszukiwanej możliwe jest podjęcie przez obrońcę działań zmierzających m.in. do uchylenia listu gończego, zmiany lub uchylenia tymczasowego aresztowania, przygotowania dobrowolnego stawiennictwa albo uzyskania listu żelaznego.

W praktyce prowadziliśmy sprawy, w których po podjęciu działań przez obrońcę odwołano poszukiwania listem gończym i umożliwiono klientowi dobrowolne stawienie się przed organem prowadzącym postępowanie.

List gończy – najważniejsze informacje

Kiedy wydaje się list gończy?
List gończy stosowany jest przede wszystkim wtedy, gdy osoba, wobec której istnieje podstawa do pozbawienia wolności, ukrywa się, a jej miejsce pobytu nie jest znane organom prowadzącym postępowanie. Poszukiwania listem gończym mogą występować również na etapie wykonywania prawomocnie orzeczonej kary.

Jak sprawdzić, czy jestem poszukiwany listem gończym?
Część informacji o osobach poszukiwanych publikowana jest przez Policję, jednak brak nazwiska w publicznej bazie nie powinien być traktowany jako pewność, że poszukiwania nie są prowadzone. Sytuację procesową można również ustalać za pośrednictwem obrońcy w Sądzie lub Prokuraturze.

Czy list gończy można uchylić?
Tak. W zależności od przyczyny poszukiwania możliwe jest podjęcie działań zmierzających do odwołania listu gończego, np. w związku z uchyleniem podstaw dalszego stosowania tymczasowego aresztowania albo przygotowaniem dobrowolnego stawiennictwa.

Czy polski list gończy działa za granicą?
Krajowy list gończy i Europejski Nakaz Aresztowania nie są tym samym. W przypadku osoby przebywającej za granicą należy ustalić, czy poza poszukiwaniami krajowymi wydano również ENA albo zastosowano inne instrumenty poszukiwań międzynarodowych.

Czy można wrócić do Polski bez zatrzymania?
Zależy to od aktualnego statusu sprawy. Przed powrotem warto ustalić, czy list gończy nadal obowiązuje, czy stosowane jest tymczasowe aresztowanie oraz czy istnieje możliwość wcześniejszego podjęcia działań przez obrońcę.

Jak długo obowiązuje list gończy?
List gończy nie wygasa automatycznie po kilku miesiącach czy latach. Może pozostawać w mocy do czasu jego odwołania albo ustania podstaw prowadzonych poszukiwań.

Czym różni się list gończy od Europejskiego Nakazu Aresztowania?
List gończy jest instrumentem poszukiwania osoby stosowanym w ramach postępowania krajowego. Europejski Nakaz Aresztowania umożliwia natomiast zatrzymanie osoby znajdującej się w innym państwie UE i przeprowadzenie procedury jej przekazania.

Co to jest list gończy?

List gończy jest szczególną formą poszukiwania osoby, której miejsce pobytu nie jest znane organom ścigania.

W postępowaniu karnym jego podstawę stanowi art. 279 Kodeksu postępowania karnego. Jeżeli oskarżony, w stosunku do którego wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, ukrywa się, Sąd lub prokurator może wydać postanowienie o poszukiwaniu go listem gończym.

W praktyce list gończy ma umożliwić odnalezienie i zatrzymanie osoby, której organy nie mogą skutecznie doprowadzić do postępowania w inny sposób.

Poszukiwanie listem gończym należy odróżnić od zwykłego poszukiwania osoby oraz od Europejskiego Nakazu Aresztowania.

Kiedy wydaje się list gończy?

Samo niestawienie się na jedno wezwanie nie oznacza automatycznie wydania listu gończego.

W postępowaniu karnym istotne jest przede wszystkim ustalenie, że osoba ukrywa się, a jednocześnie istnieje podstawa umożliwiająca jej zatrzymanie i zastosowanie tymczasowego aresztowania.

Do sytuacji prowadzących do rozpoczęcia poszukiwań może dochodzić przykładowo wtedy, gdy:

• organ nie zna aktualnego miejsca pobytu podejrzanego lub oskarżonego,
• korespondencja nie może zostać skutecznie doręczona,
• podejrzany przestał stawiać się na czynności,
• istnieją podstawy do przyjęcia, że świadomie unika organów prowadzących postępowanie,
• podejrzany lub oskarżony wyjechał za granicę,
• zachodzi konieczność wykonania prawomocnie orzeczonej kary.

Dlatego w każdej sprawie trzeba przede wszystkim ustalić z jakiego powodu wydano list gończy i jaka decyzja stanowi podstawę poszukiwania.

Od tego zależy dalsza strategia obrony.

Co zawiera list gończy?

Zakres informacji umieszczanych w liście gończym określają przepisy Kodeksu postępowania karnego.

List gończy może zawierać przede wszystkim:

• dane osoby poszukiwanej,
• informacje pozwalające na jej identyfikację,
• fotografię lub rysopis,
• informacje dotyczące zarzucanego czynu,
• podstawę prowadzonych poszukiwań,
• oznaczenie organu prowadzącego sprawę,
• wezwanie osób posiadających informacje o miejscu pobytu poszukiwanego do przekazania ich właściwym organom.

List gończy może zostać rozpowszechniony m.in. poprzez publikację informacji o osobie poszukiwanej.

Jak sprawdzić, czy jestem poszukiwany listem gończym?

To jedno z najczęstszych pytań osób, które dowiadują się, że w Polsce może być przeciwko nim prowadzone postępowanie.

Część osób poszukiwanych listem gończym znajduje się w publicznie dostępnych bazach Policji. Brak nazwiska w publicznej wyszukiwarce nie powinien jednak być traktowany jako jednoznaczne potwierdzenie, że wobec danej osoby nie są prowadzone żadne poszukiwania.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku osób, które:

• od dłuższego czasu mieszkają za granicą,
• zmieniły adres zamieszkania,
• nie odbierały korespondencji,
• wiedzą o toczącym się wcześniej postępowaniu karnym,
• otrzymały informację o zainteresowaniu Policji lub Prokuratury od rodziny.

W takiej sytuacji obrońca może podjąć próbę ustalenia aktualnego statusu postępowania.

Istotne jest sprawdzenie nie tylko samego listu gończego, lecz również:

czy wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, jaki organ prowadzi sprawę, czego dotyczy postępowanie oraz czy w przypadku osoby przebywającej za granicą wydano Europejski Nakaz Aresztowania.

Dopiero zebranie tych informacji pozwala rozsądnie zaplanować dalsze działania.

Czy list gończy można uchylić?

Tak. W odpowiednich okolicznościach możliwe jest doprowadzenie do odwołania poszukiwań listem gończym.

Nie istnieje jednak jeden uniwersalny wniosek, którego złożenie automatycznie powoduje uchylenie listu gończego.

Strategia zależy przede wszystkim od tego, dlaczego poszukiwania zostały zarządzone.

Jeżeli ich podstawą jest tymczasowe aresztowanie, działania obrońcy mogą zmierzać do wykazania, że dalsze stosowanie izolacyjnego środka zapobiegawczego nie jest konieczne.

Znaczenie mogą mieć m.in.:

• ustalenie aktualnego miejsca pobytu podejrzanego,
• ustanowienie obrońcy,
• dobrowolne nawiązanie kontaktu z organem prowadzącym sprawę,
• zadeklarowanie gotowości udziału w postępowaniu,
• stałe miejsce zamieszkania,
• sytuacja rodzinna i zawodowa,
• możliwość zastosowania środków zapobiegawczych o charakterze wolnościowym,
• możliwość złożenia poręczenia majątkowego.

Czasami zasadniczym argumentem przemawiającym za zmianą sytuacji procesowej jest właśnie wykazanie, że osoba nie zamierza dalej pozostawać poza dyspozycją organów i chce dobrowolnie uczestniczyć w postępowaniu.

Skuteczne uchylenie listu gończego – przykład z praktyki kancelarii

W jednej z prowadzonych przez nas spraw wobec klienta prowadzone były poszukiwania listem gończym.

Pozostawienie sytuacji bez reakcji oznaczało dla niego możliwość zatrzymania w praktycznie dowolnym momencie.

Po przeanalizowaniu sprawy obrońca zgłosił się do postępowania i przygotował uzasadniony wniosek o uchylenie listu gończego.

Jednym z kluczowych elementów przedstawionego stanowiska była deklaracja, że klient dobrowolnie stawi się w Prokuraturze i weźmie udział w czynnościach procesowych.

Argumentacja została uwzględniona.

Prokurator odwołał poszukiwania listem gończym, a klient uzyskał możliwość dobrowolnego stawienia się w Prokuraturze zamiast oczekiwać na przymusowe zatrzymanie w związku z prowadzonymi poszukiwaniami.

Sprawa pokazuje, dlaczego przed podjęciem pochopnej decyzji warto najpierw ustalić za pośrednictwem obrońcy, czy istnieje możliwość prawnego uporządkowania sytuacji.

Każda sprawa jest jednak inna, a uzyskanie analogicznego rezultatu zależy od jej indywidualnych okoliczności.

List gończy a tymczasowe aresztowanie

List gończy i tymczasowe aresztowanie są ze sobą związane, ale nie są tym samym.

W klasycznej sytuacji procesowej podstawą poszukiwania listem gończym jest wcześniejsze wydanie postanowienia o tymczasowym aresztowaniu.

Dlatego osoba, która dowiaduje się o liście gończym, powinna ustalić nie tylko:

„Czy jestem poszukiwany?”

ale również:

„Czy obowiązuje wobec mnie postanowienie o tymczasowym aresztowaniu i co się stanie, jeżeli zostanę zatrzymany?”

To właśnie odpowiedź na drugie pytanie może mieć kluczowe znaczenie.

Jeżeli podstawy dalszego stosowania tymczasowego aresztowania przestały istnieć albo możliwe jest zabezpieczenie postępowania za pomocą środków wolnościowych, obrońca może podjąć działania zmierzające do zmiany sytuacji procesowej klienta.

W zależności od sprawy można rozważać m.in. dozór Policji, poręczenie majątkowe, zakaz opuszczania kraju czy inne przewidziane prawem środki.

Czy można wrócić do Polski bez zatrzymania, jeżeli wydano list gończy?

Nie można udzielić jednej odpowiedzi dla wszystkich osób poszukiwanych.

Jeżeli list gończy nadal obowiązuje i istnieje podstawa zatrzymania, pojawienie się w Polsce może wiązać się z realnym ryzykiem pozbawienia wolności.

Dlatego powrót z zagranicy nie powinien być organizowany bez wcześniejszego ustalenia aktualnego statusu postępowania.

Przed powrotem obrońca może przede wszystkim:

1. ustalić podstawę prowadzonych poszukiwań,
2. sprawdzić status tymczasowego aresztowania,
3. ustalić, czy wydano ENA,
4. zgłosić się do postępowania,
5. nawiązać kontakt z Sądem lub Prokuraturą,
6. złożyć odpowiednie wnioski,
7. przedstawić gotowość klienta do dobrowolnego stawiennictwa,
8. ocenić możliwość uzyskania listu żelaznego.

Dobrowolny powrót do Polski powinien być elementem przygotowanej strategii procesowej, a nie spontaniczną decyzją osoby poszukiwanej.

List gończy za granicą – czy można zostać zatrzymanym poza Polską?

Sam polski list gończy należy odróżnić od instrumentów umożliwiających prowadzenie poszukiwań międzynarodowych.

Jeżeli organy uzyskają informacje, że osoba poszukiwana przebywa poza Polską, mogą zostać podjęte dalsze działania zmierzające do jej zatrzymania za granicą.

W przypadku państw Unii Europejskiej szczególne znaczenie ma Europejski Nakaz Aresztowania (ENA).

Dlatego osoba mieszkająca poza Polską powinna ustalić:

• czy wydano wobec niej krajowy list gończy,
• czy zastosowano tymczasowe aresztowanie,
• czy wydano ENA,
• jaki organ prowadzi postępowanie,
• czy możliwe jest podjęcie działań jeszcze przed powrotem do Polski.

Samo przebywanie za granicą nie rozwiązuje zatem problemu.

Może natomiast powodować, że oprócz polskiego postępowania pojawi się również procedura związana z zatrzymaniem i przekazaniem osoby przez inne państwo.

List gończy a Europejski Nakaz Aresztowania – jaka jest różnica?

List gończy i Europejski Nakaz Aresztowania często są ze sobą utożsamiane. Nie są jednak tym samym instrumentem.

Wydanie listu gończego nie oznacza automatycznie, że wobec tej samej osoby został wydany ENA.

Dlatego przy sprawach osób mieszkających poza Polską status obu instrumentów należy ustalać oddzielnie.

Czy można otrzymać list żelazny, będąc poszukiwanym?

W przypadku osoby przebywającej za granicą jednym z instrumentów, który może mieć znaczenie dla jej powrotu do Polski, jest list żelazny.

Jego istotą jest umożliwienie oskarżonemu przebywającemu za granicą odpowiadania z wolnej stopy po spełnieniu warunków określonych przez Sąd.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba poszukiwana może automatycznie uzyskać list żelazny.

Przed złożeniem odpowiedniego wniosku konieczna jest analiza m.in. etapu postępowania, podstaw poszukiwania oraz aktualnej sytuacji procesowej.

Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy jest to właściwy kierunek działania.

Czy list gończy się przedawnia i jak długo obowiązuje?

List gończy nie ma prostego terminu ważności, po którego upływie automatycznie przestaje obowiązywać.

Może pozostawać w mocy do czasu odwołania poszukiwań albo ustania podstaw, dla których zostały one zarządzone.

Nie należy przy tym utożsamiać czasu obowiązywania listu gończego z przedawnieniem odpowiedzialności karnej lub przedawnieniem wykonania kary.

Są to odrębne zagadnienia prawne, których ocena zależy m.in. od:

• zarzucanego czynu,
• daty jego popełnienia,
• etapu postępowania,
• wydanych wcześniej orzeczeń,
• tego, czy doszło już do prawomocnego skazania.

Dlatego założenie:

„minęło kilka lat, więc list gończy na pewno już nie obowiązuje”

może być bardzo niebezpieczne.

Aktualny status sprawy należy sprawdzić, a nie zakładać.

List gończy przy niewykonanej karze – przykład z praktyki kancelarii

List gończy może pojawić się również na etapie wykonywania orzeczonej już kary.

W jednej z prowadzonych przez nas spraw sytuacja klienta była szczególnie poważna.

W związku z niewykonaniem kary ograniczenia wolności Sąd zarządził wobec niego 89 dni zastępczej kary pozbawienia wolności. Jednocześnie klient był poszukiwany listem gończym.

Oznaczało to realne ryzyko zatrzymania i osadzenia w zakładzie karnym.

Po przeanalizowaniu sytuacji obrońca złożył odpowiednio uzasadniony wniosek, wskazując na możliwość dalszego wykonania pierwotnie orzeczonej kary.

Sąd wstrzymał wykonanie 89 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, umożliwił klientowi wykonanie pozostałej części kary ograniczenia wolności poprzez pracę społeczną i jednocześnie odwołał poszukiwania listem gończym.

Klient otrzymał więc możliwość wykonania obowiązków wynikających z wyroku bez odbywania 89 dni zastępczej kary pozbawienia wolności.

Także ten przykład pokazuje, że nawet na zaawansowanym etapie postępowania wykonawczego warto sprawdzić, czy istnieją jeszcze instrumenty prawne pozwalające zmienić sytuację osoby poszukiwanej.

Co zrobić, gdy dowiesz się, że jesteś poszukiwany listem gończym?

Najgorszym rozwiązaniem jest podejmowanie przypadkowych działań bez wiedzy o aktualnym stanie postępowania.

Po pierwsze – ustal sytuację procesową.
Trzeba sprawdzić, jaki organ prowadzi sprawę, z czego wynika poszukiwanie i jakie decyzje zostały wydane.

Po drugie – sprawdź podstawę zatrzymania.
Szczególne znaczenie ma ustalenie, czy obowiązuje tymczasowe aresztowanie albo czy wykonywana jest prawomocnie orzeczona kara.

Po trzecie – jeżeli przebywasz za granicą, ustal status ENA.
Krajowy list gończy nie daje pełnej odpowiedzi na pytanie o ryzyko zatrzymania poza Polską.

Po czwarte – ustanów obrońcę.
Pozwala to rozpocząć działania procesowe jeszcze zanim osoba poszukiwana osobiście pojawi się przed organem.

Po piąte – przygotuj strategię stawiennictwa lub powrotu.
W zależności od sprawy mogą istnieć podstawy do złożenia wniosków dotyczących listu gończego, tymczasowego aresztowania, listu żelaznego albo innych środków.

Dopiero po ustaleniu tych informacji można odpowiedzialnie zdecydować o dalszym postępowaniu.

Czy dobrowolne stawienie się może pomóc w uchyleniu listu gończego?

Może mieć bardzo duże znaczenie, ale samo zadeklarowanie chęci stawienia się nie gwarantuje odwołania poszukiwań.

Jednym z powodów stosowania intensywnych środków wobec podejrzanego może być przekonanie, że będzie on nadal ukrywał się przed organami.

Jeżeli obrońca nawiązuje kontakt z organem, wskazuje aktualne miejsce pobytu klienta i przedstawia konkretną propozycję jego dobrowolnego udziału w czynnościach, sytuacja procesowa może wyglądać inaczej niż w przypadku osoby, która pozostaje całkowicie nieuchwytna.

Dlatego dobrowolne stawiennictwo może stanowić element szerszej strategii obrony.

Nie powinno jednak polegać na przypadkowym pojawieniu się na komisariacie bez wcześniejszego ustalenia, jakie decyzje obowiązują w sprawie.

Jak adwokat może pomóc osobie poszukiwanej listem gończym?

Rola obrońcy nie ogranicza się do napisania jednego wniosku o uchylenie listu gończego.

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, co rzeczywiście dzieje się w sprawie.

Pomoc obrońcy może obejmować w szczególności:

• ustalenie aktualnego statusu postępowania,
• analizę podstaw poszukiwania,
• ustalenie statusu tymczasowego aresztowania,
• sprawdzenie sytuacji związanej z ENA,
• kontakt z Sądem lub Prokuraturą,
• zgłoszenie się do sprawy w charakterze obrońcy,
• przygotowanie wniosku o uchylenie lub zmianę tymczasowego aresztowania,
• podjęcie działań zmierzających do odwołania listu gończego,
• przedstawienie możliwości dobrowolnego stawiennictwa,
• przygotowanie wniosku o list żelazny, jeżeli istnieją ku temu podstawy,
• przygotowanie klienta do przesłuchania,
• udział obrońcy w dalszych czynnościach.

Moment podjęcia działań może mieć znaczenie.

Osoba, która dowiedziała się o poszukiwaniu, nie musi od razu zakładać, że jedynym możliwym scenariuszem jest zatrzymanie i pobyt w areszcie.

Najpierw należy sprawdzić, jakie możliwości prawne istnieją w konkretnej sprawie.

FAQ – najczęstsze pytania o list gończy

Czy każdy list gończy jest publikowany w Internecie?

Nie należy zakładać, że wszystkie informacje o prowadzonych poszukiwaniach będą możliwe do znalezienia poprzez zwykłe wyszukiwanie nazwiska w Internecie. Jeżeli istnieje realne podejrzenie prowadzenia poszukiwań, należy ustalić status sprawy.

Czy brak mojego nazwiska w bazie Policji oznacza, że nie jestem poszukiwany?

Nie powinno się wyciągać takiego wniosku wyłącznie na podstawie publicznej wyszukiwarki. Istotne jest ustalenie informacji w konkretnej sprawie i właściwym organie.

Czy adwokat może sprawdzić, czy wydano list gończy?

Adwokat od spraw karnych może podjąć działania zmierzające do ustalenia statusu postępowania w Sądzie lub Prokuraturze, w tym informacji dotyczących poszukiwania i zastosowanych środków.

Czy można uchylić list gończy bez wcześniejszego zatrzymania?

W określonych okolicznościach jest to możliwe. W naszej praktyce prowadziliśmy sprawę, w której list gończy został odwołany po wniosku obrońcy i zadeklarowaniu dobrowolnego stawiennictwa klienta w Prokuraturze.

Nie oznacza to jednak, że taki rezultat jest możliwy w każdej sprawie.

Czy dobrowolne stawienie się automatycznie powoduje uchylenie listu gończego?

Nie. Dobrowolne stawiennictwo może mieć istotne znaczenie dla oceny sytuacji procesowej, ale sposób działania powinien zostać dostosowany do podstaw poszukiwania i obowiązujących w sprawie decyzji.

Czy po uchyleniu listu gończego można zostać tymczasowo aresztowanym?

Samo odwołanie listu gończego i kwestia tymczasowego aresztowania powinny być analizowane oddzielnie. Przed stawiennictwem trzeba dokładnie ustalić, jakie decyzje procesowe obowiązują w konkretnej sprawie.

Czy list gończy oznacza Europejski Nakaz Aresztowania?

Nie. Wydanie krajowego listu gończego nie oznacza automatycznie wydania Europejskiego Nakazu Aresztowania.

Czy można dostać list żelazny przy liście gończym?

W określonych sytuacjach osoba przebywająca za granicą może ubiegać się o list żelazny. Możliwość zastosowania tego rozwiązania wymaga jednak indywidualnej analizy sytuacji procesowej.

Czy list gończy może dotyczyć niewykonanej kary?

Tak, poszukiwania mogą być prowadzone również w związku z koniecznością wykonania prawomocnie orzeczonej kary. Inne mogą być jednak wówczas podstawy i możliwe sposoby działania niż w przypadku osoby poszukiwanej w toku postępowania przygotowawczego.

Czy można przekroczyć granicę, mając list gończy?

Jeżeli wobec danej osoby prowadzone są aktywne poszukiwania, przekraczanie granicy może wiązać się z ryzykiem zatrzymania. W przypadku pobytu za granicą należy dodatkowo ustalić, czy wydano ENA lub zastosowano inne instrumenty poszukiwań międzynarodowych.

Jesteś poszukiwany listem gończym? Najpierw sprawdź możliwości działania

List gończy jest poważnym środkiem poszukiwania, ale jego wydanie nie oznacza, że osoba poszukiwana została pozbawiona możliwości obrony.

W zależności od okoliczności sprawy możliwe może być m.in. podjęcie działań w sprawie tymczasowego aresztowania, wystąpienie o odwołanie poszukiwań, przygotowanie dobrowolnego stawiennictwa, ubieganie się o list żelazny albo rozwiązanie problemu z wykonaniem wcześniej orzeczonej kary.

Prowadziliśmy sprawy, w których po działaniach obrońcy list gończy został odwołany i klient mógł dobrowolnie stawić się przed organem. Przykład takiej sprawy opisaliśmy w naszym case study dotyczącym uchylenia listu gończego.

W innej sprawie Sąd wraz z odwołaniem listu gończego wstrzymał wykonanie 89 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, umożliwiając klientowi dalsze wykonanie kary w warunkach wolnościowych. Szczegóły tej sprawy przedstawiamy w case study dotyczącym 89 dni pozbawienia wolności i odwołania listu gończego.

Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy.

Jeżeli dowiedziałeś się, że jesteś poszukiwany albo podejrzewasz, że mógł zostać wydany wobec Ciebie list gończy, warto ustalić aktualną sytuację procesową przed podjęciem decyzji o powrocie do Polski lub osobistym stawiennictwie w Sądzie, Prokuraturze albo jednostce Policji.