Jednym z najczęściej powtarzanych mitów jest przekonanie, że każde zatrzymanie przez Policję trwa dokładnie 48 godzin.
To nieprawda.
W rzeczywistości zatrzymanie może zakończyć się już po kilku godzinach, ale w określonych przypadkach może również doprowadzić do zastosowania tymczasowego aresztowania. Dlatego warto wiedzieć, jakie terminy wynikają z przepisów oraz jakie prawa przysługują osobie zatrzymanej.
Czy Policja może zatrzymać każdego?
Nie.
Policja może zatrzymać osobę tylko wtedy, gdy spełnione są przesłanki określone w Kodeksie postępowania karnego. Najczęściej dzieje się tak, gdy istnieje uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa oraz zachodzi obawa:
- ucieczki lub ukrywania się,
- zatarcia śladów przestępstwa,
- niemożności ustalenia tożsamości,
- albo istnieją inne ustawowe podstawy zatrzymania.
Czy zatrzymanie zawsze trwa 48 godzin?
Nie.
48 godzin to maksymalny termin, przez jaki osoba może pozostawać zatrzymana przez uprawniony organ, zanim zostanie przekazana do dyspozycji Sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania.
W praktyce wiele osób zostaje zwolnionych znacznie wcześniej.
Jeżeli Policja wykona wszystkie niezbędne czynności, a dalsze zatrzymywanie nie jest konieczne, zatrzymany powinien zostać niezwłocznie zwolniony. Kodeks postępowania karnego wyraźnie wskazuje, że zatrzymanie nie może trwać dłużej niż jest to niezbędne dla realizacji jego celu.
Skąd wzięły się „48 godzin”?
Termin ten wynika z art. 248 § 1 Kodeksu postępowania karnego.
Jeżeli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania osoba nie zostanie przekazana do dyspozycji Sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania, musi zostać zwolniona.
Oznacza to, że Policja i prokurator mają ograniczony czas na przeprowadzenie niezbędnych czynności i podjęcie decyzji o dalszym toku postępowania.
A co z „24 godzinami”?
To kolejny termin, który często budzi wątpliwości.
Jeżeli zatrzymany został już przekazany do dyspozycji Sądu, to od tego momentu Sąd ma 24 godziny na doręczenie lub ogłoszenie postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania.
Jeżeli w tym czasie takie postanowienie nie zostanie wydane lub ogłoszone, zatrzymany również powinien zostać zwolniony.
Czy zatrzymanie może trwać krócej?
Oczywiście.
W praktyce bardzo często zatrzymanie kończy się po:
- kilku godzinach,
- zakończeniu przesłuchania,
- wykonaniu przeszukania,
- pobraniu materiału biologicznego,
- przedstawieniu zarzutów.
Jeżeli nie ma podstaw do dalszego pozbawienia wolności, Policja ma obowiązek zwolnić zatrzymanego bez oczekiwania na upływ 48 godzin.
Co dzieje się podczas zatrzymania?
W zależności od charakteru sprawy funkcjonariusze mogą wykonywać między innymi:
- ustalenie tożsamości,
- przeszukanie osoby lub mieszkania,
- zabezpieczenie telefonu, komputera lub innych przedmiotów,
- pobranie odcisków palców,
- wykonanie fotografii,
- przedstawienie zarzutów,
- przesłuchanie podejrzanego.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie te czynności będą wykonywane w każdej sprawie.
Jakie prawa ma osoba zatrzymana?
Już od momentu zatrzymania przysługują Ci określone prawa.
Masz między innymi prawo do:
- poznania przyczyny zatrzymania,
- kontaktu z adwokatem,
- rozmowy z obrońcą,
- odmowy składania wyjaśnień,
- otrzymania protokołu zatrzymania,
- zawiadomienia osoby najbliższej,
- złożenia zażalenia na zatrzymanie,
- pomocy tłumacza, jeżeli nie znasz języka polskiego.
W praktyce jedną z najważniejszych decyzji jest kontakt z adwokatem od spraw karnych jeszcze przed pierwszym przesłuchaniem.
Czy po 48 godzinach sprawa się kończy?
Nie.
Zwolnienie z zatrzymania nie oznacza zakończenia postępowania karnego.
Po zwolnieniu mogą zostać zastosowane inne środki zapobiegawcze, takie jak:
- dozór Policji,
- poręczenie majątkowe,
- zakaz opuszczania kraju,
- zakaz kontaktowania się z określonymi osobami,
- zakaz zbliżania się.
W wielu sprawach postępowanie przygotowawcze trwa jeszcze przez wiele miesięcy.
Czy można zaskarżyć zatrzymanie?
Tak.
Każdej osobie zatrzymanej przysługuje prawo wniesienia zażalenia do Sądu.
Sąd bada wówczas między innymi:
- legalność zatrzymania,
- zasadność zatrzymania,
- prawidłowość jego przeprowadzenia.
Jeżeli uzna, że zatrzymanie było niezgodne z prawem lub bezzasadne, może to mieć istotne znaczenie również dla dalszego postępowania.
Podsumowanie
Najważniejsza zasada brzmi:
Zatrzymanie przez Policję nie trwa automatycznie 48 godzin.
Jest to jedynie maksymalny termin, w którym zatrzymany powinien zostać przekazany do dyspozycji Sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Jeżeli nie ma podstaw do dalszego pozbawienia wolności, Policja ma obowiązek zwolnić zatrzymanego znacznie wcześniej. Natomiast po przekazaniu sprawy do Sądu obowiązuje kolejny termin – 24 godziny na wydanie lub ogłoszenie postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania.
Jeżeli Ty lub ktoś z Twoich bliskich został zatrzymany, warto jak najszybciej skontaktować się z adwokatem. Pierwsze godziny po zatrzymaniu często mają kluczowe znaczenie dla dalszego przebiegu całego postępowania.
