Skazanie za udział w zorganizowanej grupie przestępczej może mieć bardzo poważne konsekwencje – również dla sposobu oceny pozostałych czynów zarzucanych oskarżonemu. Nie oznacza jednak, że ustalenia Sądu I instancji nie mogą zostać skutecznie zakwestionowane w apelacji.
Pokazuje to jedna ze spraw prowadzonych przez obronę przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu.
W pierwszej instancji klientka została uznana za winną m.in. udziału w zorganizowanej grupie przestępczej z art. 258 § 1 k.k. Działanie w ramach grupy zostało również powiązane z innym przypisanym jej przestępstwem.
Sąd I instancji wymierzył klientce karę pozbawienia wolności.
Obrona nie zgodziła się z takim rozstrzygnięciem i wyrok został zaskarżony.
Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny uniewinnił klientkę od zarzutu udziału w zorganizowanej grupie przestępczej, wyeliminował działanie w ramach grupy z opisu pozostałego czynu, zmienił jego kwalifikację prawną, a zamiast kary pozbawienia wolności wymierzył wyłącznie karę grzywny.
Zarzut udziału w zorganizowanej grupie przestępczej – art. 258 § 1 k.k.
Jednym z zarzutów stawianych klientce był udział w zorganizowanej grupie przestępczej, a więc przestępstwo określone w art. 258 § 1 k.k.
Jednocześnie działanie w ramach takiej grupy stanowiło element opisu innego czynu przypisanego klientce.
Ma to istotne znaczenie.
Przyjęcie przez Sąd, że oskarżony działał w ramach zorganizowanej grupy przestępczej, może oddziaływać nie tylko na odpowiedzialność za samodzielny czyn z art. 258 k.k., ale również na prawną ocenę pozostałych przestępstw objętych postępowaniem.
Dlatego obrona przed zarzutem z art. 258 k.k. wymaga dokładnego ustalenia, czy materiał dowodowy rzeczywiście pozwala mówić o uczestnictwie konkretnej osoby w zorganizowanej strukturze przestępczej.
Współdziałanie z innymi osobami nie oznacza automatycznie udziału w grupie przestępczej
To jedna z najważniejszych kwestii w sprawach z art. 258 k.k.
Sam fakt, że kilka osób znało się, kontaktowało albo nawet współdziałało przy popełnieniu określonych czynów, nie powinien automatycznie prowadzić do przypisania każdej z nich udziału w zorganizowanej grupie przestępczej.
Art. 258 k.k. wymaga wykazania dodatkowych elementów charakteryzujących właśnie zorganizowaną grupę przestępczą.
Z perspektywy obrony trzeba więc badać nie tylko to, czy oskarżony miał kontakt z innymi osobami, ale przede wszystkim:
czy rzeczywiście uczestniczył w strukturze grupy,
czy miał świadomość jej istnienia,
jaki był charakter i trwałość powiązań pomiędzy jej członkami,
czy występował określony podział ról,
oraz czy konkretne dowody pozwalają przypisać świadomy udział właśnie tej osobie.
Apelacja obrońcy od niekorzystnego wyroku
Po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji sprawa trafiła do postępowania odwoławczego.
Obrona zakwestionowała niekorzystne dla klientki rozstrzygnięcie.
Sprawę rozpoznał Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, II Wydział Karny.
Wyrokiem z 22 lipca 2024 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok.
Pierwszym i najważniejszym elementem tej zmiany było:
uniewinnienie klientki od popełnienia przestępstwa z art. 258 § 1 k.k.
Oznaczało to, że po zakończeniu postępowania odwoławczego klientka nie została prawomocnie skazana za udział w zorganizowanej grupie przestępczej.
Sąd wyeliminował z pozostałego czynu działanie w zorganizowanej grupie
Uniewinnienie od art. 258 § 1 k.k. pociągnęło za sobą dalsze konsekwencje.
Sąd Apelacyjny dokonał ingerencji również w opis innego czynu przypisanego klientce.
Zostało z niego wyeliminowane ustalenie o działaniu w ramach zorganizowanej grupy przestępczej.
Sąd zmienił również kwalifikację prawną tego zachowania.
To bardzo istotne, ponieważ rezultat postępowania apelacyjnego nie sprowadzał się jedynie do formalnego usunięcia jednego przepisu z wyroku.
Zmieniła się prawnokarna ocena rzeczywistego charakteru działalności przypisywanej klientce.
Nie odpowiadała już jako osoba uczestnicząca w zorganizowanej grupie przestępczej.
Zamiast kary pozbawienia wolności – grzywna
Konsekwencje skutecznego postępowania odwoławczego były dla klientki jeszcze dalej idące.
Po wyeliminowaniu działania w ramach zorganizowanej grupy przestępczej oraz zmianie kwalifikacji prawnej pozostałego czynu Sąd Apelacyjny zastosował art. 37a § 1 k.k.
W rezultacie:
zamiast kary pozbawienia wolności klientce wymierzono karę grzywny.
Była to więc zasadnicza zmiana sytuacji procesowej.
Pomiędzy karą pozbawienia wolności a samą grzywną istnieje oczywista różnica z punktu widzenia osoby oskarżonej.
Postępowanie odwoławcze doprowadziło zatem jednocześnie do:
uniewinnienia od udziału w zorganizowanej grupie przestępczej,
usunięcia działania w grupie z opisu pozostałego czynu,
zmiany kwalifikacji prawnej,
oraz
zastąpienia kary pozbawienia wolności karą grzywny.
Dlaczego rola obrońcy na etapie apelacji jest istotna?
Ten przypadek po raz kolejny pokazuje, że wyrok Sądu I instancji nie zawsze przesądza o ostatecznym wyniku sprawy.
Apelacja nie powinna być traktowana jedynie jako próba uzyskania niewielkiego obniżenia wymierzonej kary.
W zależności od okoliczności sprawy obrona może kwestionować same podstawy odpowiedzialności za określony czyn, ustalenia faktyczne, kwalifikację prawną oraz rodzaj i wysokość wymierzonej kary.
W sprawach dotyczących art. 258 k.k. szczególnie ważna jest odpowiedź na pytanie, czy organy procesowe rzeczywiście wykazały udział oskarżonego w zorganizowanej grupie przestępczej, czy też określone kontakty i zachowania zostały ocenione zbyt szeroko.
W opisywanej sprawie rezultat apelacji nie ograniczył się do złagodzenia kary.
Z wyroku całkowicie usunięto odpowiedzialność klientki za art. 258 § 1 k.k.
Uniewinnienie od art. 258 k.k. może zmienić również odpowiedzialność za pozostałe czyny
To bardzo ważny praktyczny wniosek wynikający z tej sprawy.
Zarzut udziału w zorganizowanej grupie przestępczej często występuje obok innych zarzutów.
Dlatego skuteczna obrona przed art. 258 k.k. może mieć szersze konsekwencje dla sytuacji oskarżonego.
W tym przypadku dokładnie tak się stało.
Sąd Apelacyjny nie tylko uniewinnił klientkę od art. 258 § 1 k.k., ale również usunął ustalenie dotyczące działania w grupie z innego czynu i dokonał zmiany jego kwalifikacji prawnej.
Finalnym rezultatem było wymierzenie kary grzywny zamiast kary pozbawienia wolności.
Rezultat sprawy
✓ Sąd I instancji przypisał klientce udział w zorganizowanej grupie przestępczej
✓ klientka została skazana na karę pozbawienia wolności
✓ obrona zaskarżyła niekorzystny wyrok
✓ sprawę rozpoznał Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
✓ uniewinnienie od zarzutu z art. 258 § 1 k.k.
✓ brak prawomocnego skazania za udział w zorganizowanej grupie przestępczej
✓ wyeliminowanie działania w ramach zorganizowanej grupy z opisu pozostałego czynu
✓ zmiana kwalifikacji prawnej
✓ zamiast kary pozbawienia wolności – kara grzywny
Co pokazuje ta sprawa?
Zarzut zorganizowanej grupy przestępczej nie powinien być traktowany jako automatyczna konsekwencja współdziałania kilku osób.
Prokuratura musi wykazać znamiona art. 258 k.k. w odniesieniu do konkretnego oskarżonego.
Jeżeli Sąd I instancji dokona w tym zakresie błędnych ustaleń, mogą one zostać zakwestionowane w postępowaniu apelacyjnym.
W tej sprawie apelacja obrony doprowadziła do uniewinnienia klientki od art. 258 § 1 k.k., wyeliminowania działania w zorganizowanej grupie z pozostałego czynu oraz – ostatecznie – zastąpienia kary pozbawienia wolności grzywną.
