Otrzymanie wezwania na policję w charakterze świadka budzi u wielu osób duży stres. Pojawia się wtedy wiele pytań: czy świadek musi odpowiadać na każde pytanie, czy można odmówić odpowiedzi oraz jakie prawa przysługują podczas przesłuchania.
W praktyce przesłuchanie świadka jest jedną z najczęściej wykonywanych czynności w postępowaniu karnym. Wbrew powszechnemu przekonaniu rola świadka nie polega jednak wyłącznie na bezwarunkowym odpowiadaniu na wszystkie pytania funkcjonariuszy. Przepisy przewidują szereg praw, które mają chronić osoby wzywane do złożenia zeznań.
Dlatego zanim ktoś pojawi się na komisariacie, warto wiedzieć, jak wygląda przesłuchanie świadka na policji i jakie uprawnienia przysługują osobie wzywanej w tym charakterze.
Kim jest świadek w postępowaniu karnym?
Świadkiem jest osoba, która może posiadać informacje dotyczące zdarzenia będącego przedmiotem postępowania karnego.
Najczęściej są to osoby, które:
- widziały dane zdarzenie,
- były jego uczestnikami,
- posiadają wiedzę o okolicznościach sprawy.
Świadek nie jest stroną postępowania i nie stawia mu się zarzutów. Jego zadaniem jest przekazanie organom ścigania informacji, które mogą mieć znaczenie dla ustalenia przebiegu zdarzenia.
W praktyce oznacza to, że wezwanie na policję jako świadek nie oznacza automatycznie podejrzenia popełnienia przestępstwa.
Czy świadek musi stawić się na policji?
Jeżeli osoba otrzymała prawidłowo doręczone wezwanie, co do zasady powinna stawić się w wyznaczonym miejscu i terminie.
Przepisy przewidują możliwość usprawiedliwienia nieobecności, na przykład w przypadku choroby lub innych ważnych okoliczności życiowych. W takiej sytuacji należy jednak poinformować organ prowadzący sprawę o przyczynie niestawiennictwa.
W przeciwnym razie policja może wyznaczyć nowy termin przesłuchania lub zastosować środki przewidziane w przepisach.
Czy świadek musi mówić prawdę?
Jedną z podstawowych zasad przesłuchania świadka jest obowiązek mówienia prawdy.
Przed rozpoczęciem przesłuchania świadek zostaje pouczony o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Oznacza to, że świadome podanie nieprawdziwych informacji może prowadzić do odpowiedzialności karnej.
Z tego powodu bardzo ważne jest, aby podczas przesłuchania:
- mówić tylko o tym, co rzeczywiście się pamięta,
- nie domyślać się przebiegu zdarzeń,
- nie uzupełniać luk w pamięci przypuszczeniami.
Świadek ma prawo powiedzieć, że nie pamięta określonego zdarzenia lub nie jest pewny swojej odpowiedzi.
Czy świadek musi odpowiadać na każde pytanie?
Wbrew powszechnemu przekonaniu świadek nie zawsze ma obowiązek udzielania odpowiedzi na wszystkie pytania.
Przepisy przewidują sytuacje, w których możliwa jest odmowa odpowiedzi na pytanie.
Może to dotyczyć sytuacji, gdy odpowiedź mogłaby narazić świadka lub jego najbliższych na odpowiedzialność karną.
W praktyce oznacza to, że jeżeli odpowiedź na pytanie mogłaby doprowadzić do postawienia zarzutów:
- samemu świadkowi,
- jego małżonkowi,
- osobom najbliższym,
Zgodnie z przepisami art. 182 § 1 kodeksu postępowania karnego, określona grupa osób może skorzystać z prawa do odmowy składania zeznań przeciwko oskarżonemu. Uprawnienie to przysługuje tzw. osobom najbliższym.
Pojęcie osoby najbliższej zostało zdefiniowane w art. 115 § 11 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem do tej kategorii zalicza się między innymi: małżonka, wstępnych (np. rodziców lub dziadków), zstępnych (np. dzieci czy wnuki), rodzeństwo, osoby pozostające w stosunku przysposobienia, a także powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak choćby teściów. Za osobę najbliższą uznaje się również osobę pozostającą z oskarżonym we wspólnym pożyciu, czyli na przykład partnera lub partnerkę życiową.
Istotne jest również to, że prawo odmowy zeznań nie wygasa automatycznie wraz z ustaniem małżeństwa lub przysposobienia. W praktyce oznacza to, że nawet były małżonek oskarżonego może odmówić składania zeznań w postępowaniu karnym, mimo że małżeństwo zostało wcześniej rozwiązane. Inaczej wygląda jednak sytuacja w przypadku relacji nieformalnych – przykładowo była partnerka lub narzeczona, która nie pozostawała z oskarżonym w związku małżeńskim ani w stosunku przysposobienia, co do zasady nie korzysta z tego uprawnienia.
Warto także pamiętać, że jeżeli świadek złożył zeznania w trakcie postępowania przygotowawczego, a następnie na etapie procesu sądowego zdecyduje się skorzystać z prawa odmowy składania zeznań, to co do zasady nie można odczytać jego wcześniejszych wypowiedzi utrwalonych w protokołach z postępowania przygotowawczego.
Oprócz możliwości całkowitej odmowy składania zeznań przepisy przewidują również prawo do odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie. Świadek może z niego skorzystać w sytuacji, gdy udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego samego albo osobę mu najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
Przepisy przewidują również szczególne rozwiązanie dla sytuacji, w której treść zeznań mogłaby narazić świadka albo osobę mu bliską na poważną ujmę w dobrym imieniu. W takim przypadku świadek nie ma prawa całkowicie odmówić składania zeznań ani uchylić się od odpowiedzi, może jednak złożyć wniosek o przeprowadzenie przesłuchania z wyłączeniem jawności rozprawy.
Odmowa odpowiedzi świadka – kiedy jest możliwa?
Prawo do odmowy odpowiedzi jest jednym z ważniejszych uprawnień świadka.
Dotyczy ono sytuacji, w których odpowiedź mogłaby narazić świadka lub osoby mu najbliższe na odpowiedzialność za przestępstwo.
W praktyce oznacza to, że świadek może powiedzieć funkcjonariuszowi, że korzysta z prawa odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie.
Warto jednak pamiętać, że odmowa odpowiedzi dotyczy wyłącznie określonych pytań, a nie całego przesłuchania.
Czy można odmówić składania zeznań?
W niektórych przypadkach przepisy przewidują możliwość odmowy składania zeznań w całości.
Dotyczy to przede wszystkim osób najbliższych dla podejrzanego lub oskarżonego.
Za osoby najbliższe uznaje się między innymi:
- małżonka,
- rodziców,
- dzieci,
- rodzeństwo.
Takie osoby mogą zdecydować, że nie będą składały zeznań przeciwko osobie bliskiej.
Jak wygląda przesłuchanie świadka na policji?
Przesłuchanie świadka odbywa się najczęściej w pomieszczeniu przeznaczonym do czynności procesowych.
Na początku policjant:
- ustala dane osobowe świadka,
- poucza go o prawach i obowiązkach,
- informuje o odpowiedzialności za fałszywe zeznania.
Następnie rozpoczyna się właściwe przesłuchanie, podczas którego funkcjonariusz zadaje pytania dotyczące zdarzenia będącego przedmiotem postępowania.
Całość jest zapisywana w protokole przesłuchania.
Czy świadek może poprawić protokół?
Po zakończeniu przesłuchania świadek ma prawo zapoznać się z treścią sporządzonego protokołu.
Jest to bardzo ważny moment, ponieważ to właśnie ten dokument trafia później do akt sprawy.
Świadek może zgłosić uwagi lub poprawki, jeżeli uzna, że zapis nie oddaje w pełni jego wypowiedzi.
Dopiero po sprawdzeniu treści dokumentu świadek podpisuje protokół.
Dlaczego przesłuchanie świadka może mieć duże znaczenie?
W wielu sprawach zeznania świadków stanowią jeden z najważniejszych dowodów.
Często to właśnie relacje świadków pozwalają ustalić:
- przebieg zdarzenia,
- zachowanie uczestników,
- okoliczności poprzedzające zdarzenie.
Z tego powodu sposób przeprowadzenia przesłuchania oraz treść zeznań mogą mieć istotny wpływ na dalszy przebieg postępowania.
Podsumowanie
Wezwanie na policję w charakterze świadka nie oznacza, że osoba wzywana jest podejrzana o popełnienie przestępstwa.
Świadek ma obowiązek stawić się na wezwanie oraz mówić prawdę podczas przesłuchania. Jednocześnie przepisy przewidują sytuacje, w których możliwa jest odmowa odpowiedzi na pytanie lub nawet odmowa składania zeznań.
Dlatego przed przesłuchaniem warto wiedzieć, jakie prawa przysługują świadkowi oraz jak wygląda przebieg takiej czynności.
Wezwanie na policję – kiedy warto skonsultować sprawę z adwokatem?
Jeżeli otrzymałeś wezwanie na policję w charakterze świadka i nie jesteś pewien:
- jakie masz prawa podczas przesłuchania,
- czy możesz odmówić odpowiedzi na pytanie,
- czy Twoje zeznania mogą mieć znaczenie dla dalszego postępowania,
warto rozważyć wcześniejszą konsultację z adwokatem zajmującym się sprawami karnymi.
Adwokat Maciej Kowalewski reprezentuje klientów w postępowaniach karnych oraz pomaga przygotować się do przesłuchań prowadzonych przez policję i prokuraturę.
