Brak zamiaru i brak działania wspólnie i w porozumieniu – sprawa karna Wrocław
Przedstawiam jedną z ostatnich spraw karnych prowadzonych przez moją kancelarię we Wrocławiu, zakończoną prawomocnym wyrokiem uniewinniającym od zarzutu oszustwa z art. 286 §1 k.k. Sprawa dotyczyła rzekomego doprowadzenia pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru oraz możliwości wykonania umowy, przy jednoczesnym działaniu „wspólnie i w porozumieniu” z inną osobą.
Zarzut ten należy do najczęściej formułowanych w praktyce przestępstw przeciwko mieniu, a jednocześnie do tych, w których granica pomiędzy odpowiedzialnością cywilną a karną bywa szczególnie cienka. W realiach niniejszej sprawy Sąd w całości podzielił stanowisko obrony, uznając, że zachowanie mojego Klienta nie wyczerpywało znamion oszustwa z art. 286 kodeksu karnego.
Stan faktyczny – zarzut oszustwa kontraktowego
Akt oskarżenia opierał się na tezie, że mój Klient wraz z inną osobą miał zawrzeć z pokrzywdzonym ustne ustalenia dotyczące wykonania określonych prac, a następnie – nie mając zamiaru ich realizacji – doprowadzić go do zapłaty określonej kwoty. Oskarżyciel publiczny przyjął zatem klasyczną konstrukcję oszustwa kontraktowego: przyjęcie świadczenia pieniężnego z góry powziętym zamiarem niewykonania zobowiązania.
Dodatkowo zarzut został zaostrzony poprzez przyjęcie działania „wspólnie i w porozumieniu”, co miało wskazywać na przemyślany i zorganizowany charakter działania oraz wzmacniać tezę o oszukańczym schemacie.
W praktyce spraw karnych o art. 286 §1 k.k. takie ujęcie zarzutu jest częste – szczególnie w sytuacjach konfliktów gospodarczych lub sporów o wykonanie umowy. Nie każde jednak niewywiązanie się z zobowiązania stanowi oszustwo w rozumieniu kodeksu karnego.
Istota przestępstwa z art. 286 §1 k.k. – zamiar kierunkowy
Przestępstwo oszustwa należy do przestępstw umyślnych kierunkowych. Oznacza to, że sprawca musi już w chwili działania obejmować swoją świadomością i wolą:
- wprowadzenie w błąd lub wykorzystanie błędu,
- doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem,
- osiągnięcie korzyści majątkowej.
Brak któregokolwiek z tych elementów eliminuje odpowiedzialność z art. 286 kk. Szczególnie istotny jest moment zawierania ustaleń lub przyjmowania świadczenia – jeżeli w tym momencie istnieje zamiar wykonania zobowiązania, późniejsze niepowodzenie, konflikt lub niewykonanie umowy pozostaje na płaszczyźnie prawa cywilnego, a nie karnego.
To właśnie rozróżnienie pomiędzy sporem kontraktowym a oszustwem stanowiło oś niniejszej sprawy.
Linia obrony – brak zamiaru oszustwa
Obrona od początku konsekwentnie wskazywała, że:
- mój Klient zakładał wykonanie uzgodnionych prac,
- nie składał pokrzywdzonemu nieprawdziwych zapewnień,
- nie miał zamiaru doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem,
- jego rola w relacji gospodarczej była odmienna od przyjętej w akcie oskarżenia,
- brak było dowodów świadczących o z góry powziętym zamiarze niewykonania zobowiązania.
Podkreślano, że materiał dowodowy wskazuje co najwyżej na konflikt dotyczący realizacji ustaleń, a nie na oszukańczy mechanizm działania. W szczególności nie wykazano, aby w chwili przyjmowania pieniędzy mój Klient wiedział, że świadczenie nie zostanie wykonane lub że nie ma takiej możliwości.
Brak działania „wspólnie i w porozumieniu”
Drugim kluczowym elementem zarzutu było przypisanie współsprawstwa. W prawie karnym działanie wspólnie i w porozumieniu wymaga wykazania świadomego i celowego współdziałania w realizacji przestępstwa. Sam fakt udziału dwóch osób w przedsięwzięciu gospodarczym nie oznacza jeszcze współsprawstwa oszustwa.
Obrona wskazywała, że:
- brak jest dowodów uzgodnienia przestępczego planu,
- role poszczególnych osób były różne,
- mój Klient nie uczestniczył w ewentualnych ustaleniach przypisywanych drugiej osobie,
- brak jest elementu wspólnego zamiaru.
Tym samym nie zostały spełnione przesłanki przypisania działania „wspólnie i w porozumieniu” w rozumieniu prawa karnego.
Ocena Sądu – relacja cywilna, nie przestępstwo
Sąd podzielił argumentację obrony, wskazując w uzasadnieniu, że:
- brak jest dowodów potwierdzających zamiar oszustwa po stronie oskarżonego,
- nie wykazano, aby w chwili zawierania ustaleń działał on z zamiarem niewykonania zobowiązania,
- materiał dowodowy nie potwierdza istnienia porozumienia przestępczego,
- relacja między stronami miała charakter cywilnoprawny.
W konsekwencji Sąd uznał, że zachowanie mojego Klienta nie wypełnia znamion czynu z art. 286 §1 k.k. i uniewinnił go od zarzutu. Wyrok jest prawomocny.
Znaczenie sprawy – granica między oszustwem a sporem cywilnym
Sprawy o oszustwo kontraktowe stanowią istotną część praktyki karnej w obrocie gospodarczym. Często zdarza się, że jedna ze stron próbuje przenieść konflikt cywilny na grunt prawa karnego poprzez złożenie zawiadomienia o przestępstwie z art. 286 kodeksu karnego.
Orzeczenie w niniejszej sprawie potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą:
- niewykonanie umowy nie jest samo w sobie oszustwem,
- odpowiedzialność karna wymaga wykazania zamiaru w chwili działania,
- spór kontraktowy nie może zastępować postępowania cywilnego.
Dla praktyki obrony w sprawach o art. 286 kk kluczowe jest wykazanie rzeczywistego zamiaru stron oraz charakteru relacji prawnej.
Podsumowanie
W niniejszej sprawie Sąd prawidłowo oddzielił płaszczyznę prawa karnego od cywilnej i uznał, że mój Klient nie działał ani z zamiarem oszustwa, ani w porozumieniu z inną osobą. Prawomocne uniewinnienie stanowi pełne oczyszczenie z poważnego zarzutu przestępstwa przeciwko mieniu.
Adwokat Wrocław – obrona w sprawach o oszustwo (art. 286 k.k.)
Sprawy o oszustwo należą do najbardziej złożonych postępowań karnych przeciwko mieniu. Wymagają analizy zamiaru, relacji gospodarczych oraz charakteru zobowiązań. Kluczowe jest ustalenie, czy mamy do czynienia z przestępstwem z art. 286 kk, czy sporem cywilnym dotyczącym wykonania umowy.
Jeżeli postawiono zarzut oszustwa, w szczególności doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, niezbędna jest szybka i przemyślana linia obrony oparta na analizie zamiaru oraz dowodów relacji między stronami.
